ورزشهای دوران بارداری و زایمان فیزیولوژیک

 

 

بارداری به معنای خداحافظی با داشتن یک زندگی فعال و پرتحرک نیست. انجام ورزش‌های سبک به طور مرتب نه تنها باعث داشتن یک بارداری راحت و سالم برای مادر می‌شود بلکه سلامت جنین را هم افزایش می‌دهد. تحقیقات نشان داده‌اند زمانی که زنان باردار به طور مرتب  ورزش می‌کنند جنین در حال رشد آنها ضربان قلب آرام‌تری دارد و هنگام تولد نسبت به نوزادان دیگر وزن متناسب‌تری خواهد داشت. علاوه بر این، ورزش می‌تواند باعث کاهش کمردرد، خستگی، استرس و بهبود کیفیت خواب شود. همچنین خطر دیابت بارداری را کاهش داده و بدن را برای زایمان آماده می‌سازد.  

 

 با بدنتان هماهنگ شوید


بدن خانم‌ها از ابتدا برای دوران بارداری برنامه‌ریزی شده است و در بیشتر موارد این دوران با موفقیت سپری می‌شود. بارداری دوران حساسی است؛ حساس یعنی نیاز به مراقبت بیشتری دارد. ممکن است بدون مراقبت هم نتیجه خوبی بگیرید اما برای اینکه حس خوبی داشته باشید و با آرامش این دوران را بگذرانید، لازم است تلاش کنید تا با برنامه بدن خود هماهنگ شوید. بدن مادر در دوران بارداری تحت‌تاثیر تغییرات فیزیولوژیک، رشد جنین و رحم و تغییرات آناتومیک قرار می‌گیرد، بنابراین برای جلوگیری از آسیب‌های احتمالی و ضعف در ساختمان عضلانی- اسکلتی، باید تمامی عضلات به‌خصوص عضلات کف لگن و جدار شکم را از طریق ورزش‌های ملایم مخصوص بارداری تقویت کرد. تغییرات دوران بارداری می‌تواند باعث کمردرد، پشت درد، درد مفاصل، اختلال در گردش خون، مشکلات گوارشی و تنفسی و شل شدن عضلات شکم و کف لگن شوند. وجود هورمون‌ها و شل شدن عضلات و مفاصل در فرایند زایمان ضروری است، پس باید از طریق آمادگی بدنی با این تغییرات هماهنگ شوید.

 

  اگر می‌خواهید زایمان آسان‌تری داشته باشید


تحقیقات نشان داده‌اند ورزش‌های دوران بارداری علاوه بر فواید جسمانی‌ای که دارند موجب کاهش ترس و هیجان و همچنین افزایش اعتماد‌به‌نفس و نشاط روحی می‌شود. محققان 33 دلیل برای انجام ورزش در دوران بارداری ذکر کرده‌اند که از آن جمله می‌توان به افزایش انرژی و شادابی، تقویت سیستم ایمنی، کاهش تهوع، یبوست و تورم و همچنین کاهش مدت زمان زایمان اشاره کرد. لازم به ذکر است که ورزش‌های دوران بارداری نسبت به ورزش‌های معمول، متفاوت هستند. مادران باردار حتما باید از صحت انجام حرکات خود مطمئن باشند، در غیر این صورت ممکن است به بدن خود آسیب برسانند. در واقع آنها نباید سرخود و با برنامه معمول قبل از بارداری خود ورزش کنند.

 

  مواظب باشید گرمتان نشود


 مادرانی که پیش از بارداری ورزشکار بوده‌اند باید در 3 ماهه اول بارداری بیشتر احتیاط کرده و در مورد ادامه فعالیت ورزشی خود حتما با پزشک و مامای خود مشورت کنند. ورزش به هیچ‌عنوان نباید باعث افزایش ضربان قلب، دمای بدن، تعریق زیاد و همچنین کاهش اکسیژن در بدن شود. افزایش ضربان قلب بیش از 140 ضربه در دقیقه و افزایش دمای بدن طی 6 هفته ابتدای بارداری رشد جنین را مختل می‌کند و باعث نقص هنگام تولد می‌شود. حواستان باشد تعریق زیاد باعث از دست رفتن آب بدن، افزایش دما و ریسک زایمان زودرس می‌شود.

 

  حمام آفتاب نگیرید!


پیشنهاد دیگر، راه رفتن در استخر خلوت با دمای معتدل است. این فعالیت باعث کاهش کمر درد و تقویت عضلات کف لگن و جدار شکم و افزایش آرامش مادر می‌شود. دمای بالای آب و استفاده از سونا و حمام آفتاب در این دوران، رشد جنین را مختل می‌کند. شنا نیز ورزش مناسب و کم‌خطری است اما قبل از انجام آن، مشورت با مامای خود را فراموش نکنید. اگر تا به حال شنا نکرده‌اید باید به آرامی و به‌تدریج در مکانی خلوت شنا کردن را بیاموزید. بهتر است قبل از شنا برای 5دقیقه بدنتان را گرم کنید. آب به تنهایی خطری برای شما ندارد و در تحقیقات هیچ‌گونه خطر جدی‌ای در مورد کلر، باکتری و مواد شیمیایی موجود در استخر برای مادر باردار یافت نشده است. تاکید می‌شود، مادری که به دلیل مشکلات مامایی نیاز به استراحت دارد نباید حتی ورزش‌های سبک مانند پیاده‌روی را انجام دهد. اما با برطرف شدن مشکل می‌تواند مجددا ورزش کردن را شروع کرده و تا قبل از زایمان ادامه دهد.

 

این ورزش ها ممنوع است!


انجام ورزش‌های استقامتی و سنگین در این دوران ممنوع است. علاوه بر این، ورزش‌های رزمی، شیرجه زدن و اسب‌دوانی و مانند اینها به هیچ‌عنوان توصیه نمی‌شود. دوچرخه‌سواری برای  بیشتر افراد مشکلی ایجاد نمی‌کند اما اگر در دوران بارداری جفت سرراهی داشته باشید، بهتر است این ورزش را انجام ندهید زیرا تکان خوردن شکم باعث خونریزی خواهد شد.

همچنین با گذشت زمان  و بالا رفتن ماه‌های بارداری به‌خصوص 3 ماهه سوم که حفظ تعادل کار مشکلی است، دوچرخه‌سواری توصیه نمی‌شود. مناسب‌ترین ورزش برای تمام خانم‌های باردار که در این دوران مشکل مامایی ندارند، پیاده‌روی است. البته شدت و مدت این فعالیت براساس نیاز خانم‌ها متفاوت است. پیاده‌روی فعالیتی آسان برای تمامی کسانی است که تا به حال ورزش نکرده‌اند و همچنین جایگزین مناسبی برای افرادی است که قبلا ورزشکار بوده‌اند. قبل از شروع هر تمرین ورزشی بهتر است با چرخاندن بازوها و مچ پاها و انجام حرکات کششی در ناحیه عضلات پا، بدن خود را گرم کنید و بعد از انجام پیاده‌روی نیز برای 5 دقیقه حرکات کششی انجام دهید. فراموش نکنید که حتما برای ورزش کردن فضایی را انتخاب کنید که حداقل آلودگی هوا را داشته باشد.

 

 

ورزشهای دوران بارداری:

 

مادران بارداری که می خواهند در این دوره مهم از زندگیشان بهترین باشند باید برای ساختن آن تلاش کنند. همه ما می دانیم که نتیجه اصلی سلامت جسم ورزش است . امروزه ورزش بصورت یک علم و روش درمانی مورد توجه قرار گرفته یعنی با توجه به ساختار بدنی و ویژگی هر فرد ورزش مورد نظر با دز و میزان مورد نظر پیشنهاد می شود.

 

فراموش نکنید همانطور که جسم شما نیاز به ورزش دارد ذهنتان هم به ورزش نیازمند است . آمادگی برای بارداری یعنی آمادگی جسم که معبدی مقدس است و آمادگی روح که جزئی از خداست و شایسته عشق و احترام .

 

از طریق تن آرامی که یک ترفند روانی معجزه آساست می توانیم باعث کاهش اضطراب در دنیای پر از استرس امروز شویم.

 

کاهش اضطراب مادر را تبدیل به فردی متعادل ، کارآمد ، با کفایت و مهربان می کند که لازمه نقش مادری است. هنر همراهی و حمایت نمودن مادر در طی دوران بارداری و زایمان ، کلید اساسی جهت حفظ برنامه زایمان طبیعی و حفظ حرمت مادر و نوزاد است

 تنظیم فشار و قند خون در بارداری، خون‌رسانی بهتر و در نتیجه رشد سالم‌تر جنین، تقویت عضلات رحم و شکم و کف لگن برای تحمل چند ماه بارداری، کم کردن عوارض بعد از بارداری و راحت‌تر کردن زایمان و بهبود بعد از آن، همگی با همین نیم ساعت ورزش در روز به دست می‌آیند. کافی است یک بار به مادرهایی که حالا چند کیلو چربی اضافی در شکم‌شان دارند یا آن‌هایی که دچار انواع افتادگی‌ها در رحم و مثانه شده‌اند نگاه کنید تا عبرت بگیرید و متنبه شوید! 

 

ورزش درآب


بهترین ورزش برای یک خانم باردار شنا در آب است. آب به خاطر خاصیت بی‌وزنی که در بدن ایجاد می‌کند، مانع فشارهای معمول بر کمر و زانو می‌شود و به همین دلیل بهترین ورزش برای خانم‌هایی است که دچار کمردردهای دوران بارداری و به خصوص دیسک کمر شده‌اند. اگر در شنا تبحر دارید، بهترین ورزش، شنا به پشت است (کرال یا پروانه)، پادوچرخه زدن در آب هم بسیار مفید است. اگر شنای‌تان خوب نیست، کافی است در آب پیاده‌روی کنید. از پیاده‌روی روی زمین خیلی بهتر است.

نکته: استخرهای شلوغ و کثیف اصلا مناسب شما نیستند. یک استخر کاملا تمیز را انتخاب کنید و اولین سانس صبح را به استخر بروید که آب در تمیز‌ترین حالت ممکن است. بعد از استخر به خوبی خود را شست‌وشو دهید. هرگز از بتادین برای ضدعفونی کردن خود استفاده نکنید که در بارداری ممنوع است. در طول شنا گاهی استراحت کنید و آب و مواد قندی بخورید. اجازه ندهید نبض‌تان خیلی بالا برود.

 می‌توانید شنا را با نیم ساعت در روز شروع کنید و به 2 ساعت برسانید. بر اساس توانایی خودتان عمل کنید و مواظب باشید خیلی خسته نشوید.

 شنا تمام عضلات شکم و پا‌ها و دست‌ها را تقویت می‌کند و بهترین ورزش دوران بارداری است. برای خانم‌هایی که کمردرد شدید دارند، به جای همه ورزش‌های دیگر، شنا یا پیاده‌روی در آب توصیه می‌شود.

 

نرمش‌های کگل


حتی اگر هیچ ورزش دیگری هم نمی‌کنید یا شرایط آن را ندارید (مثلا در استراحت مطلق هستید) این نرمش را می‌توانید انجام دهید. نرمش‌های کگل، عمل انقباض عضلات ناحیه واژن است. برای شناختن این عضلات می‌توانید تصور کنید که اگر هنگام دفع ادرار بخواهید مانع آن شوید، چه عضلاتی را باید سفت کنید. وقتی این عضلات را شناختید، می‌توانید هر زمان و هر جا آن را انجام بدهید. عضلات این ناحیه 3 خروجی اصلی را کنترل می‌کنند، خروجی ادرار، واژن و مقعد. تمرین کنید تا این عضلات را یکی یکی بشناسید و هر کدام را جداگانه منقبض کنید. عضلات را سفت بگیرید و تا ۱۰ بشمارید و ول کنید. ممکن است در ابتدا این کار سخت یا غیرممکن به نظر برسد، اما با تمرین زیاد می‌توانید تک تک عضلات را بشناسید و منقبض و منبسط کنید.

نکته: این ورزش را پس از زایمان هم ادامه بدهید و تا یک سال به صورت مستمر انجام دهید. می‌توانید زمان شیر دادن به کودک را برای این ورزش انتخاب کنید. اهمیت انجام این ورزش بعد از زایمان بیشتر از قبل از آن است.

  می‌توانید 3 بار در روز و هر بار ۱۰ مرتبه این نرمش را انجام دهید. با این حال بیشتر کردن تعداد آن اصلا مانعی ندارد.

  اغلب عوارض ناراحت کننده بارداری مثل افتادگی رحم و مثانه، هموروئید و بی‌اختیاری ادرار به خاطر شل شدن عضلات کف لگن رخ می‌دهند. این عضلات به دلیل این‌که چند ماه تحت فشار شدیدی بوده‌اند، شکل اولیه خود را از دست می‌دهند و مستعد افتادگی هستند. نرمش‌های کگل بهترین راه برای برگرداندن این عضلات به فرم قبل از بارداری هستند. مهم نیست که شما طبیعی زایمان کرده‌اید یا سزارین شده‌اید؛ نرمش‌های کگل به شما کمک می‌کنند عوارض بارداری را کاهش دهید.

 

پیاده‌روی


بعد از شنا، بهترین ورزش دوران بارداری است؛ ورزشی ملایم و پیوسته که هم موجب چرخیدن سر بچه در جهت درست (به سمت پایین) می‌شود و هم عضلات لگن را تقویت می‌کند. می‌توانید با همسرتان قرار شبانه داشته باشید و هر شب ساعتی را دور خانه‌تان پیاده‌روی کنید. اگر هوا سرد است، داخل خانه به صورت پیوسته راه بروید. یادتان باشد یک پیاده‌روی نیم ساعته هر روزه، بهتر از این است که هر جمعه 3 ساعت پیاده‌روی کنید.

نکته: هر وقت حس کردید نبض‌تان خیلی شدید شده یا فشارتان افت کرده، استراحت کنید.  

معمولا توصیه می‌کنند پیاده‌روی را از نیم ساعت در روز شروع کنید و در ماه‌های آخر به دو ساعت در روز برسانید. در یکی دو هفته مانده به زایمان می‌توانید این مدت را بیشتر هم بکنید تا سر بچه پایین بیاید.

تقویت عضلات پا و لگن از مهم‌ترین اثرات آن است. گردش خون را هم تنظیم و خون‌رسانی به جنین را بهتر می‌کند.

 

حرکت پروانه


چهارزانو بنشینید. کف پا‌های‌تان را به هم بچسبانید و تا جایی که ممکن است آن‌ها را به خودتان نزدیک کنید. دست‌های‌تان را روی زانو‌ها بگذارید و کمی فشار بدهید، تا جایی که عضلات داخلی ران پایتان کمی (فقط کمی!) درد بگیرد. بعد ر‌های‌شان کنید تا به جای قبلی برگردند. این حرکت را پشت سر هم تکرار کنید.

نکته: کمرتان را کاملا راست نگه دارید و روبه‌رو را نگاه کنید. روی زمین سفت بنشینید.

چقدر انجامش بدهیم؟ روزی 3 بار، هر بار ۳۰ حرکت

چه افرادی نباید آن را انجام بدهند؟ خانم‌هایی که دچار مشکل دیسک کمر هستند، بهتر است این حرکت را انجام ندهند.


 

حرکت چمباتمه


کف پا را روی زمین محکم کنید و بنشینید، طوری که باسن با زمین تماس پیدا نکند. پا‌ها را کمی باز بگذارید تا به شکم‌تان فشار نیاید. کمر را کاملا راست بگیرید و آرنج‌ها را روی زانو‌ها تکیه دهید. هر چند دقیقه که می‌توانید در همین حالت بمانید.

نکته: اگر کمردرد دارید یا این ورزش موجب احساس درد در کمرتان می‌شود، ورزش را به کمک یک صندلی انجام دهید. رو به یک صندلی یا چهارپایه بنشینید و لبه آن را بگیرید و کمرتان را راست نگه دارید.

   کمر، عضلات لگن و عضلات پا. همچنین موجب کمک به باز شدن استخوان‌های لگن و پایین آمدن سر بچه می‌شود که برای زایمان طبیعی بسیار مفید است.


 

حرکت قیچی


به پهلو بخوابید و دست‌تان را زیر سرتان بزنید. سعی کنید سر، کمر و پا‌های‌تان کاملا راست و در امتداد هم باشند. پای رویی را به صورت کشیده و آرام تا جایی که می‌توانید بالا ببرید. نگه دارید تا وقتی که خسته شوید. پا را‌‌ همان طور آرام به جای قبلی برگردانید. نفس عمیق بکشید و دوباره پا را بالا ببرید. دفعه بعد به پهلوی دیگر بخوابید.

تعداد: روزی 3 بار، هر بار ۱۰ مرتبه برای هر پا


 

حرکت گربه


زانو بزنید و کف دست‌های‌تان را روی زمین بگذارید. کمرتان را صاف کنید و گردن‌تان را در امتداد کمر بگیرید. نفس‌تان را حبس کنید، عضلات شکم را سفت کنید و کمر را به سمت بالا منحنی کنید. هر چقدر که برای‌تان ممکن است، کمر و شکم را در این حالت نگه دارید. بعد با‌‌ رها کردن نفس، شکم و کمر را شل کنید و انحنای کمر را به سمت پایین بدهید. نفس بگیرید و دوباره این حرکت را انجام دهید.

نکته: بهتر است اوایل این حرکت را مقابل آینه انجام بدهید تا از درستی انحنای کمر و راستای گردن مطمئن شوید.

  روزی 3 بار، هر بار ۱۰ حرکت

  اگر کمردرد دارید، این ورزش برای شما بسیار مناسب است. انجام دادن آن زیر دوش آب گرم به تسکین کمردرد کمک می‌کند.


 

حرکت دست به سینه


دست‌های‌تان را روبه‌روی‌تان بگیرید. بعد هر دو را از آرنج به سمت یکدیگر خم کنید و با انگشت‌های هر دست، ساعد دست مقابل را بگیرید. با یک حرکت ناگهانی دست‌ها را به سمت هم هل بدهید و پیش از رسیدن دست به آرنج مقابل ناگهان آن را متوقف کنید. با این کار باید عضلات سینه‌تان ناگهان سفت شوند. این حرکت را پشت سر هم تکرار کنید.

نکته: برای اینکه از درستی حرکت‌تان مطمئن شوید، این کار را بدون لباس جلوی آینه انجام دهید. بعد از یادگیری حرکت، آن را می‌توانید در هر زمانی انجام بدهید. حتی در حال دیدن تلویزیون.

در دوران بارداری برای جلوگیری از شل شدن و افتادگی سینه و ترک خوردن آن‌ها در دوران شیردهی و بعد از پایان شیردهی برای سفت کردن سینه‌هایی که از شیر خالی شده‌اند، بسیار مناسب است.

 

تمرینات کششی

 چند ورزش ساده‌ای که در این جا آمده، بهترین نرمش‌هایی هستند که در کلاس‌های بارداری به مادران پیشنهاد می‌شود. یادتان باشد انجام یک نرمش کوچک روزانه، از ورزش‌های سنگینی که‌گاه به‌گاه انجام می‌دهید ور‌هایشان می‌کنید، خیلی بهتر است؛ حتی اگر این ورزش را در تختخواب‌تان انجام بدهید. پس از بین این ورزش‌ها آن‌هایی را که با شرایط شما تناسب دارند انتخاب کنید و تا پس از زایمان هم آن‌ها را ادامه دهید.

 

تمرینات کششی سر و گردن
 
هر تمرین را 5 تا 10 بار به آرامی انجام دهید. در هنگام انجام این تمرینات شما نباید احساس ناراحتی کنید. همچنین حتماً در هنگام انجام این تمرینات در موقعیت بدنی مناسب باشید.
1 - سرتان را به آرامی تکان دهید. در ابتدا به آرامی سرتان را به یک طرف خم کنید. این تمرین را در جهت دیگر انجام دهید.
2 -  سر را به آرامی به پشت خم کنید و مجدداً به حالت اول برگردانید.
3 - سر را به طرف چپ و راست بچرخانید.

 

نرمشی برای مفصل دست
 
در حالت راحتی در حالی که در حالت چهار زانو هستید و پشتتان کشیده است بنشینید، در حالی که سرتان را به آرامی مستقیم نگاه داشته‌اید نفستان را بیرون دهید و بالا تنه را به آرامی به سمت راست بچرخانید. در همین هنگام دست راست خود را در پشت خود قرار دهید. این تمرین را با دست چپ و به طرف چپ نیز انجام دهید. برای کاهش خستگی مفصل دست می‌توانید آن را به آرامی در حالت کشیده قرار دهید. مطابق شکل برای کنترل میزان کشیدگی، دست خود را می‌توانید روی زانو قرار دهید.

 

نرمشی برای بازوها و شانه‌ها
 
روی زانوهایتان بنشینید. دست راست‌تان را به آرامی به طرف بالا بکشید. سپس آن را به پشت خم کنید و دست چپ‌تان را مطابق شکل به دست راست قلاب کنید. سپس مطابق شکل به ترتیب دست راست و سپس دست چپ خود را به صورت آویزان برای  ثانیه نگاه دارید. دست دیگرتان را ‌روی آرنج قرار دهید و به آرامی دست دیگر را به طرف پایین فشار دهید. سپس دست‌ها را در حالت راحت قرار دهید. در صورتی که نمی‌توانید این تمرین را انجام دهید، ناراحت نباشید.

 

تمرین ساق و کف پا
 
روی زمین بنشینید. در حالی که بدنتان کاملاً کشیده و پاها به طرف جلو دراز شده است،‌ دست‌ها را در پشت ‌روی زمین نزدیک مفصل سراستخوان ران قرار دهید تا بتواند در تحمل وزن به شما کمک کند. زانو را خم کنید. سپس آن را در حالت کشیده قرار دهید. این کار را با پای دیگر تکرار کنید. این حرکت باعث تقویت عضلات ساق پا و ران می‌شود.

 

ورزشی برای بهبود گردش خون
 
مستقیم بنشینید و دست‌ها را در پشت حایل کنید. پایتان را از زمین بلند کنید و آن را به طرف داخل به حالت کشیده سفت کنید. سپس با حرکت مفصل قوزک در هوا یک دایره رسم کنید. برای رفع خستگی می‌توانید کف پا را به خارج متمایل کنید.

 

برای تقویت عضلات کف لگن
 
به پشت دراز بکشید. در حالی که دست‌هایتان در کنار بدن است کف پا را به زمین فشار دهید و لگن را تا ارتفاعی که می‌توانید از زمین بلند کنید. سپس به آرامی به طرف پایین برگردید. در این حین به آرامی و عمیق تنفس کنید.

 

برای کشش ستون مهره‌ها
 
 به پشت دراز بکشید و دست‌ها را از هم باز کنید و در حالی که نفستان را بیرون می‌دهید، به آرامی زانو را به طرف چپ و سر را به راست بچرخانید. این حرکت موجب گردش آرام ستون مهره‌ها می‌شود. در این حالت برای چند ثانیه کوتاه بمانید و به حالت اول بازگردید و این کار را در جهت مخالف تکرار کنید.

 

تمرین تیلور
 
‌روی زمین بنشینید و پاهایتان را دراز کنید. سپس به آرامی زانوها را مطابق شکل خم کنید و کف پاهایتان را در کنار هم قرار دهید. ران را از هم باز کنید و به آرامی به زمین نزدیک کنید. در هنگام این تمرین پشت باید کاملاً صاف و کشیده باشد و شانه‌ها و گردن باید در حالت راحت قرار بگیرد. نفس‌های عمیق بکشید.
در صورتی که تمایل داشته باشید، می‌توانید از یک پتو و یا بالش نازک برای نشستن استفاده کنید و از دیوار برای حمایت پشت استفاده نمایید.
در صورتی که در ابتدا چسباندن کف پاها مشکل است، می‌توانید با فاصله این کار را انجام دهید. مثلاً کف پاها حدود 30 سانتی متر فاصله داشته باشد. استمرار در این تمرین و نزدیک کردن آرام کف پاها باعث خواهد شد که بتوانید کف پاها را به هم بچسبانید.

 

تمرینات آرام‌سازی
 
به تدریج که رحم رشد می‌کند، احتمالاً شما متوجه می‌شوید که دراز کشیدن به پشت در حالی که یک بالش زیرسرتان قرار دارد تمرین مناسبی است. شما می‌توانید به راحتی در این حالت به استراحت بپردازید.
همچنین مطابق شکل می‌توانید پاهایتان را ‌روی یک صندلی قرار دهید تا پاها و مفاصل زانو استراحت کنند. ارتفاع صندلی باید طوری باشد که زاویه ران با زمین مطابق شکل حفظ شود.

 

دراز کشیدن
 
در حالی که یک بالش زیر سرتان قرار دارد، به پهلو دراز بکشید. بازویتان را مطابق شکل قرار دهید و پاها را در موقعیت مشابه شکل به حالت راحت قرار دهید. چشم‌هایتان را ببندید و ‌روی تنفستان تمرکز کنید.

 

بارداری یک اتفاق طبیعی وعادی است .ولی تغییرات عمیقی در هر یک از ارگانهای بدن زن ایجاد میکندکه برای تطبیق با این شرایط ویژه زن تواناییهای لازم را دارد.در کلاسهای امادگی دوران بارداری خانمهای باردار رابا این تغییرات آشنا کرده وتوانایییهای لازم را به آنان آموزش می دهیم تا با بهترین روش بدنشان با وضع جدید انطباق پیدا کرده واین تغییرات برایشان خوشایند شود.

امروزه هرخانم باردار ،اولین سوالی راکه می خواهد جوابش را بداند این است که چه کارهایی و حرکاتی میتواند انجام دهد،وچه کارهایی نباید انجام دهد،وبعداز زایمان چه کند که به حالت قبل از حاملگی برگردد در مراکز خدمات مامایی به این سوالات  پاسخ داده میشود.البته این آموزشها در غرب سابقه ای 50 ساله دارد.وامروزه بسیار سیستماتیک وبرنامه ریزی شده است.در کشور ما وزارت بهداشت این امر مهم را به مراکز خدمات مامایی سپرده است.

 

مطالب آموزشی در کلاسهای آمادگی  و ورزشهای دوران بارداری

جلسه اول-تغذیه دوران بارداری

جلسه دوم-بهداشت فردی وتغییرات دوران بارداری

جلسه سوم-بهداشت روان

جلسه چهارم-مدیریت ذهن وافزایش اعتماد به نفس

جلسه پنجم-ماساژوطب فشاری در بارداری وزایمان

جلسه ششم-علایم هشداری دربارداری

جلسه هفتم-برنامه ریزی وانتخاب نوع زایمان

جلسه هشتم-مراحل زایمان طبیعی

جلسه نهم-سزارین

جلسه دهم-بهداشت ومراقبت پس از زایمان

جلسه  یازدهم-مراقبت ازنوزاد وشیردهی

جلسه دوازدهم-ماساژ نوزاد وشیرخوار

ورزشها توسط مامای دوره دیده انجام میشودوبه روش صحیح به مادر آموخته میشود وکلاس با یک تن آرامی خوب به پایان می رسد.ضمنا جلسه ای اختصاصی برای پدران وجود دارد که در آن به نقش پدر در دوران بارداری وپس از آن می پردازیم

 

 

زایمان فیزیولوژیک  :

با روشهای نوین و حمایتی کاهش درد زایمان ، عمدتاً فراهم نمودن پروسه زایمان به یک اتفاق خوشایند و لذت بخش استوار است از یک روش غیر تهاجمی ، ارزان و ساده و بدون عوارض جانبی می باشد.

هر مادر باردار ، با هر تصمیمی در مورد زایمانش می تواند از فواید کلاسهای آمادگی دوران بارداری و زایمان بهره مند گردد . از یک مادر شاد و سالم کودکی شاد و سالم متولد می شود.

طبیعت زایمان درد است و علت اصلی درد زایمان انقباضات رحم است . واکنش مادر نسبت به درد زایمان متفاوت است و تحت تاثیر عوامل زیادی مانند فرهنگ ، احساس ترس و نگرانی ، تجربه زایمان قبلی ، میزان آمادگی برای بچه دار شدن و حمایت همسر می باشد.

 

روشهای کاهش درد زایمان:

روشهایی که برای کاهش درد زایمان بکار می روند عمدتاً به دو گروه داروئی و غیر داروئی تقسیم می شوند از جمله روشهای غیر داروئی عبارتند از تمرینهای کششی ، ماساژ ، تن آرامی ، مهارتهای تنفسی ، قرار گرفتن در وضعیتهای مختلف در زمان درد ، گرمای سطحی ، سرمای سطحی ، آب درمانی ، لمس و ماساژ ، طب سوزنی ، طب فشاری ، رایحه درمانی  ، موسیقی و .....

   + م. مطیعی - ۳:۳۸ ‎ب.ظ ; شنبه ٢۸ اردیبهشت ،۱۳٩٢

زایمان در آب: یک زایمان طبیعی بدون درد

زایمان در آب: یک زایمان طبیعی بدون درد

 

 

 

- تاریخچه زایمان در آب 

در قرن ششم ق.م ارسطو نتیجه گرفت که آب اولین ماده اصلی حیات است. وی معتقد بود که دانه هر چیزی «ذات مرطوب» دارد. به هر حال بعد از سده 1700 بوده که دانشمندان به ارزش و خواص آب درمانی پی برده و آنرا بیان کردند. یک کتاب گمنام بنام ”درمان با آب که در سال 1723 در لندن چاپ شده است، فوائد استفاده از آب در انواع حالات، از جمله حمام کردن در طی بارداری و زایمان را توضیح می‌دهد. بطور حسی و غریزی انسان همیشه به سوی خاصیت آرامش و تسکین دهندة آب جذب شده است.


از لحاظ تاریخی، شواهدی دال بر انجام زایمان در آب در فرهنگ­های قدیم در سراسر دنیا وجود دارد.افسانه‌هائی وجود دارد که مصریهای قدیم بچه‌های خاصی را زیر آب بدنیا می‌آوردند. این بچه ها کشیش می‌شدند. گفته می‌شود در قدیم در جزیرة کریته (Crete)، مینوان(Minoan ) ـ معبد مقدسی جهت زایمان در آب داشته‌اند. نقاشیهای روی ویرانه‌های Minoan دلفینها و ارتباط خاص انسان و آب را نشان می‌دهد. هندیهای Chumash در کالیفرنیای مرکزی داستانهائی دربارة زایمان زنانشان در استخرهای مواج با ورودیهای کم عمق در ساحل تعریف می‌کنند.

 سمو (Semu) جد بزرگ Chumash که در اواخر هشتاد سالگی به سر می‌برد، به خاطر می‌آورد که وقتی که یک پسر بچه بود زنان اغلب به ساحل می‌رفتند و در آب کم عمق زایمان می‌کردند. او همچنین به یاد می‌آورد که در خیلی از این موارد، دلفنیها نزدیک آب ظاهر می‌شدند و در کنار زن تا هنگامی که نوزاد بدنیا بیاید باقی می‌ماندند.
آداب و رسومی از جزائر هاوائی بجا مانده است که دلیلی قطعی بر زایمان در آب نسلهای هزاران سال قبل بوده است.
به نظر می‌رسد که زایمان در آب قبل از ظهور پزشکان و بیمارستانها انجام می‌شده، اگر چه این موضوع با مدرک تائید نشده است. هر کجا که آب وجود داشت، به خصوص آب گرم زنان از آن جهت تسکین دردهای زایمانی استفاده می‌کردند. اولین زایمان در آب مدرن ثبت شده، در سال 1803 در فرانسه انجام شد.

 این مورد که دریک مجلة انجمن پزشکی فرانسه تشریح شده است، گزارش می کند که یک خانم باردار که حدود 48 ساعت درد کشیده و مستأصل شده بود، جهت بهبودی موقت به یک حمام آب گرم بعلت زایمان غیر پیشرونده اش پناه برد. جالب اینکه بعد از فقط چند لحظه نوزاد اینقدر سریع به دنیا آمد که مادر فرصت خروج از آب پیدا نکرد و نوزاد در آب متولد شد. بدنبال آن گزارشهای متعددی از زایمان در آب در نقاط مختلف دنیا پخش شد تا اینکه در سال 1960 زایمان در آب در اتحاد جماهیرشوروی به صورت رسمی تایید شده است.

در آن زمان داستانهای جالبی از روسیه دربارة کار ایگورشارکوفسکی (Igor Charcovskysky) ـ دانشمند برجسته روسی ـ با دستانی شفابخش ـ که روی لیبر و زایمان در آب بر روی حیوانات تحقیق می‌‌کرد بوجود آمد. او همچنین رفتار نوزاد انسان در آب از جمله دختر خودش ”وتا” (Veta) که پره مچور (زودرس) در سال 1963 بدنیا آمد را مشاهده کرد. شارکوفکسی دختر تازه متولد شده خود را در یک وان آب گرم به مدت چندین هفته قرار داد، با این تئوری که او نباید با جاذبة زمین روبرو شود و متعاقب آن نباید انرژی زیادی مثل آنچه در انکوباتور بیمارستان صرف می‌کند هدر بدهد. دختر شارکوفسکی زنده ماند و او آزمایشهای خود را با آب، نوزادان و تأثیر جاذبة زمین روی تمام حالات زایمان انسان ادامه داد.


حمام لبویر (Leboyer):


در طول دورة زمانی مشابه، همگام با تحقیقات در روسیه، دکتر فردریک لبویر (Dr. Feredrick Leboyer) مفهوم حمام آب گرم برای نوزاد پس از تولد را توضیح داد. در طی تحقیق وی درباره راههای آسانتر زایمان، لبویر تأثیر مفید آب گرم را بر روی نوزادان کشف کرد.
حمام لبویر بطور ساده شامل قرار دادن نوزاد، بلافاصله پس از تولد در وان کوچک آب که به اندازه دمای بدن گرم شده است، می باشد . بنابراین نوزاد می‌تواند آرامش ناشی از رضایت دنیای آبی که تازه پشت سر گذاشته است را بدست آورد.

در هنگام حمامهای لبویر، نوزادان اغلب چشمان باز دارند، آگاه هستند و با آرامش هنگامیکه دستها و پاهایشان را بطور شیطنت آمیز در آب حرکت می‌دهند، لبخند می‌زنند. آنها حتی می‌توانند در آب شنا کنند و خودشان را به جلو حرکت دهند.


دکتر لبویر با دکتر مایکل ادنت در پیتی ویرز (Pithiviers) فرانسه در اوائل سال 1970 در این زمینه همکاری کردند. دکتر ادنت اولین پرشکی بود که اثر مفید آب گرم روی زایمان و تولد را تشخیص داد. دکتر لبویر با فلسفه دکتر ادنت موافقت کرد و نظریه استفاده از وانهای زایمان را با تحقیق خود در بیمارستان یکی کرد.


دکتر لبویر، دنیای نوزاد تازه متولد شده را طوری ارائه کرد که قبلاً هیچ وقت دیده نشده بود. مقاله وی یک گام بزرگ به سوی حساس کردن جهان نسبت به تجربه زایمان از نظر نوزاد بود. دیدگاه دکتر لبویر که حذف کردن سختی و ترومای زایمان بود، بیشتر از هر چیز دیگری روی تکنیکهای آغاز شده زایمان ملایم در سراسر دنیا تأثیر گذاشت. دکتر لبویر بطور قاطع به جهان، تأثیرات آرام کننده غوطه وری نوزاد در آب گرم را نشان داد.

زایمان در آب یک زایمان طبیعی است که ضمن درد کمتر نیازی به استفاده از داروهای بی حسی ندارد.

درد زایمان یکی از شدیدترین دردها است از این رو روشهای دارویی و غیردارویی برای کاهش این درد به کار گرفته شده است که "زایمان در آب" یکی از روشهای علمی غیردارویی موفق در این زمینه به شمار می‌رود .

در طول یک و نیم قرنی که از به کارگیری اولین روش‌های تسکین درد زایمان می‌گذرد، کم‌کم توجه به روش‌های غیر دارویی بیشتر شده است. از جمله موفق‌ترین این روش‌ها، زایمان در آب است. که به عنوان یک روش غیر تهاجمی (Noninvasive) غیردارویی و طبیعی همراه با کاهش بالقوه درد زایمان می‌باشد. قدرت شفابخشی آب، قرنهاست که ثابت شده است.  

اثر بی‌وزنی آب باعث ایجاد فشار یکسان بر تمام اعضای بدن می‌شود. همچنین باعث کاهش انرژی از دست رفته می‌گردد. با شل سازی (Relaxation) که در آب ایجاد می‌شود، درد کاهش می‌یابد. مکانیسم اثر آن به صورت فعال کردن گیرندهای اعصاب حسی محیطی می‌باشد و باعث کاهش درد، افزایش کیفیت انقباضات، افزایش ترشح هورمون­های آرامبخش (اندورفینها)، کاهش ترشح استرس هورمونها (آدرنالین) و افزایش حرکت مادر و قرارگیری در وضعیت‌های مناسب در مراحل مختلف لیبر می‌شود.

در بررسی‌های انجام شده در کشورهای توسعه یافته، در این روش برخلاف سایر روشها که به کمک بی‌حسی انجام می‌شود، درد زایمان کاهش یافته و اثر مطلوب تری نیز بر روی آپگار نوزاد (ارزشیابی وضعیت سلامت عمومی نوزاد) دارد. در این روش، روند طبیعی زایمان حفظ شده و طول مدت زایمان کاهش چشمگیری پیدا می‌کند.

 از سویی دیگر به آمادگی قبلی مادر از نظر تکنیک‌ها و تمرینات تنفسی در ماه‌های آخر بارداری نیاز مبرمی وجود نداشته و آموزش موقت و کوتاه مدت این تمرینات امکانپذیر است. میزان استفاده از داروهای آنالژزی (از بین برنده درد) به مراتب کمتر خواهد بود. در حین انجام زایمان در آب، عامل زایمان، عملکردی به مراتب سهل‌تر از زایمان بر روی تخت داشته و از میزان مداخلات پزشکی حین زایمان کاسته خواهد شد. کاهش صدمات کانال زایمانی و نیاز کمتر به اپی زیوتومی (برشی در ناحیه پرینه برای تسریع خروج جنین) از دیگر مزایای این روش است، که خود منجر به کاهش تروما (ضربه و آسیب) به نوزاد می‌شود.

 حرکات آزادانه مادر در آب و شرکت فعالانه او در امر زایمان و ورود ملایم نوزاد، از جمله دیگر فواید این روش محسوب می‌شوند. اثرات آرامش دهنده آب باعث کاهش اضطراب و ترس مادر می‌شود که این، خود باعث کاهش درد زایمان نیز می‌شود. کاهش درد منجر به ذخیره انرژی مادر شده که در مرحله دوم زایمان (مرحله خروج جنین) بسیار کمک کننده خواهد بود.

 مشکلات breast feeding (تغذیه با شیر مادر) پس از زایمان، در این روش کمتر است. نتیجة تحقیقات مختلف درباره زایمان در آب در کشورهای اروپایی، اسکاندیناوی و آمریکایی، مثبت ارزیابی شده و در این کشورها به طور رسمی از سال 1991 تا کنون به کار گرفته شده است.

در روش زایمان در آب، مادر در مراحل قبل از زایمان در آب غوطه‌ور است مادر زمانی که دهانه رحم به اندازه چهار تا پنج سانتی متر باز شده است وارد آب می‌شود. آب منجر به احساس سبکی و شناوری مادر شده و در نتیجه تحرک و تغییر وضعیت برای مادر فراهم می‌شود که به فعال بودن مادر در روند زایمان کمک می‌کند. در این روش مانیتورینگ درجه حرارت آب بین ۳۲تا ‪ ‪ ۳۸درجه سانتی گراد است و باید هر یک ساعت طبق اظهار رضایت مادر تنظیم شود.

بطورکلی درجه حرارت آب باید در مرحله اول زایمان ‪ ‪ ۳۷درجه سانتی گراد باشد .

 در مرحله دوم زایمان بین ‪ ۳۶  تا    ۳۷   درجه سانتی گراد باشد.

درجه حرارت بالای آب و یا درجه حرارت پایین آب عوارضی را برای مادر و جنین به دنبال خواهد داشت.

 درجه حرارت بالای آب عوارضی از جمله احساس ناراحتی مادر، آسیب مغزی جنین، احتمال مرگ جنین، هیپوتانسیون (افت فشار خون) و کاهش جریان خون جفتی و رحمی را به دنبال خواهد داشت.

 عوارض درجه حرارت پایین آب شامل هیپوترمی (کاهش عمومی درجه حرارت بدن) جنین و شروع زودهنگام تنفس نوزادقبل از رسیدن به سطح آب است.


با توجه به اینکه در این روش از نوشیدنی و مایعات داخل وریدی استفاده نمی‌شود احتمال از دست رفتن مایعات بدن وجود دارد بنابراین هر یک ساعت یک لیوان آب یا آب میوه باید به مادر داده شود.


هنگام تولد، نوزاد باید به آرامی و بلافاصله به سطح آب آورده شود و در صورت قرار داشتن بند ناف شل دور گردن باید بند ناف آزاد شود و در غیر اینصورت مادر از آب خارج شود. همچنین در صورت بروز "دیستوشی شانه" (گیر کردن شانه جنین) ، مادر بایستی سریعا از آب خارج شود.
مرحله نهایی زایمان یعنی خروج جفت به دلایلی از جمله احتمال افزایش خطر خونریزی، افزایش خطر آمبولی (ایجاد لخته خون) آب برای مادر، عدم تشخیص دقیق میزان خونریزی و احتمال تاخیر جدا شدن جفت بهتر است در خارج از آب صورت گیرد.
در دوران بارداری جنین، داخل مایع آمنیوتیک است و زایمان در آب محیطی نظیر دوران بارداری برای نوزاد فراهم می‌کند. بنابراین تنفس نوزاد داخل آب مشابه دوران جنینی است و خطر ورود آب به داخل ریه‌ها وجود ندارد.
نوزاد هنگام تولد در آب چشم‌های باز دارد با آرامش دست‌ها و پاهای خود را در آب تکان داده و به جلو حرکت می‌کند با سادگی بیشتری بدن مادر را ترک می‌کند.

 

مزایای زایمان در آب برای مادر 

الف ـ مزایای فیزیولوژیک برای مادر:

- کاهش چشمگیر درد
- افزایش انقباضات مؤثر
- افزایش گردش خون و اکسیژن رسانی رحم
- افزایش ترشح اکسی توسین اندوژن
- کاهش استرس هورمونها (آدرنالین و نورآدرنالین)
- افزایش اندورفینها (هورمون­های آرامبخش)
- کاهش تحریکات حسی
- نیاز کمتر به اپیزیوتومی (برش میان دو راه)
- کاهش مداخلات پزشکی از جمله سزارین
- کاهش نیاز به مسکنها و ضد دردها
- کاهش قابل توجه طول مدت لیبر (پیشرفت سریعتر دیلاتاسیون سرویکس)

- افزایش آستانه درد
- افزایش متابولیسم بافتی
- ذخیره انرژی و جلوگیری از هدر رفتن انرژی مادر جهت مرحله دوم زایمان
- کاهش خفیف فشار خون
- افزایش دیامتر لگنی
- کاهش فشار بر بزرگ سیاهرگ زیرین (وناکاوا اینفریور)
- متوقف ساختن زایمان کاذب

 

ب ـ مزایای روانشناختی برای مادر

- احساس سبک وزنی و شناوری و توانائی تحرک بیشتر و قابلیت قرار گرفتن
در وضعیتهای مختلف
- تجربه مثبت و مفیدی از لیبر و زایمان

- افزایش قدرت تسلط بر خویش و استقلال
- مشارکت فعال در روند زایمان
- کاهش ترس و خشم و اضطراب
- افزایش سطح خود آگاهی و هوشیاری در حین لیبر و زایمان
- افزایش حس پذیرش نوزاد
- اثرات آرامبخش، اطمینان بخش و لذت بخش آب
- افزایش ارتباط متقابل مادر و کودک (رابطه سمبلیک)
- توانائی بالاتر تمرکز در آب

 

مزایای زایمان در آب برای نوزاد

- ورود ملایم و آسانتر نوزاد به محیط خارج از رحم
- ایمن تر بودن در مقایسه با روشهای دیگر
- ایجاد یک محیط حد واسط و جلوگیری از برخورد نوزاد با استرسهای ورود
ناگهانی به محیط خارج از رحم
- کاهش ضربه و تروما (ترومای کمتر مادر یعنی ترومای کمتر نوزاد)
- افزایش جریان خون بهتر نوزاد بعلت جریان خون بهتر مادر
- کاهش نیاز به تحریکات تهاجمی جهت شروع تنفس
- استفاده بهتر و سریعتر از شیر مادر


ممنوعیت­ها :

الف – ممنوعیت­های لیبر (مرحله دردهای زایمان) در آب :

1- تب مادر بالاتر از 38 درجه سانتی گراد یا شک به عفونت مادر

2 – آمنیونیت

3 – دیسترس تنفسی تایید شده

4 – هرشرایطی که مانیتورینگ الکترونیکی جنین به صورت مستمر لازم باشد و جایی که سمع FHR به تنهایی مناسب نباشد .

5 – خونریزی بیش از حد واژینال

6 – مایع آمنیوتیک به طور واضح به مکونیوم آغشته شده باشد ( مثلا مکونیوم غلیظ)

7 – بیمار HIV مثبت ( بیمار مبتلا به ایدز می تواند از دوش آب گرم استفاده کند)

 

ب – ممنوعیت­های وضع حمل در آب:

1- پرزنتاسیون معیوب ( قرارگیری نامناسب)

2 – مکونیوم غلیظ( که احتیاج به ساکشن دهان بینی پشت پرینه دارد)

3 – سن حاملگی کمتر از 36 هفته ( با توجه به رفرنس های موجود سن حاملگی کمتر از 37 هفته در نظر گرفته شود )

4 – بیمار HIV مثبت ( اگرچه تاکنون شواهد و اطلاعاتی درمورد حضور ویروس در آب و مواجهه ویروس با جنین گزارش نشده است)

5- هرشرایط دیگربسته به صلاحدید پزشک.

 

نگرانی ها

نگرانی های مربوط به زایمان در آب را بایستی بر اساس شواهد حاصله از تحقیقات انجام شده، شناخت آناتومی بدن، آگاهی از فرآیند زایمان و مدیریت و پایش مناسب فرآیند تولد ارزیابی نمود . در یک مطالعه گسترده در انگلستان ( 1996- 1994 ) زایمان در آب نه تنها باعث افزایش مرگ و میر پری ناتال نگردید بلکه باعث کاهش آن نیز شد ( 2/1 در 1000 مورد زایمان در آب در مقایسه با 4 در 1000 مورد زایمان معمولی ).

علاوه بر این از میان 000/150 تولد ثبت شده دنیا به روش زایمان در آب در بین سال های 1985 تا 1999 هیچگونه گزارش معتبری از مرگ نوزادان به علت آسپیراسیون آب یافت نشد . بین متخصصین زنان و زایمان از یک طرف و متخصصین اطفال از طرف دیگر در مورد این روش زایمان اختلاف نظر وجود دارد .

از منظر متخصصین اطفال این روش فواید چندانی برای نوزاد در برندارد در حالیکه تحقیقات انجام شده نشان دهنده فواید غیر قابل انکاری برای مادران می باشد . منطق متخصصین اطفال بر اساس یک اصل کلی در علم پزشکی که می گوید "برای بیمار کاری انجام دهید که خطر کمتری داشته باشد" استوار است. با این حال هر دو گروه پزشکان اطفال و زنان بر این نقطه اتفاق نظر دارند که این روش بایستی با مراقبت دقیق پرسنل مجرب و ذیصلاح انجام شود و مادر را باید از خطرات احتمالی آن آگاه ساخت تا در صورت بروز هر مشکلی در حین زایمان آمادگی خروج از آب و زایمان روی تخت را داشته باشد

 

خطرات بالقوه زایمان در آب

1- آسپیراسیون آب توسط نوزاد :

اولین تنفس نوزاد با کنار رفتن آب از روی سطح صورت آغاز می گردد. با اولین تنفس جریان خون جنین به جریان خون نوزادی تبدیل می گردد و با بسته شدن شانت های درون قلب گردش خون ریوی ایجاد و در اثر فشار ایجاد شده در ریه ها آب از آلوئول ها و فضاهای ریوی خارج شده و بستری مناسب برای تبادل اکسیژن و دی اکسید کربن در ریه ها ایجاد می شود. این فرآیند در عرض چند دقیقه اتفاق می افتد و در طی این مدت نوزاد اکسیژن مورد نیاز خود را از طریق بند ناف دریافت می کند. به علت آنکه تا زمان خروج نوزاد از آب و تماس با هوا هیچگونه تحریکی برای تنفس نوزاد وجود ندارد، بنابراین آسپیراسیون نوزاد در زیر آب امری غیر متحمل می نماید و در واقع تهدیدی برای نوزاد محسوب نمی گردد.

2- عفونت :

بالا رفتن شانس عفونت یکی دیگر از علل مخالفت منتقدان این روش است. در مطالعه ای در کشور کانادا هیچ گونه شواهدی دال بر عفونت مادر و نوزاد در زنان مبتلا به ( PROM ) پیدا نشد. با این حال پس از هر بار زایمان در آب، وان و یا استخرمخصوص بایستی بدقت تمیز و ضدعفونی گردد تا از انتقال باکتری از نوزاد به نوزاد یا مادر به مادر جلوگیری گردد. باکتری پسودومونا عامل پاتوژن شایعی در محیط های آبی است اما با این حال نوزادانی که به آن مبتلا شده اند بدون درمان بهبود یافتند.

3- کند شدن جریان لیبر:

به علت ماهیت شل کنندگی آب فرآیند لیبر غالباً با کم شدن شدت انقباضات در آب و در نتیجه کندی آن همراه است. در پروتکل های وضع شده در بعضی بیمارستانها، زنان پس از رسیدن به دیلاتاسیون 5 سانتی متر وارد آب می شوند.

4- هیپرترمی مادر و در نتیجه هیپوکسی جنین

5- هیپوترمی نوزاد

6- مشکل بودن تخمین میزان خونریزی مادر در آب

7- خطر آمبولی آب برای مادر ( از نظر تئوریک )

 

کنتراندیکاسیون های انجام متد زایمان در آب

 

1- عفونت اخیر واژن، دستگاه ادراری و عفونت پوست

2- عدم ثبات علائم حیاتی مادر و نوزاد قبل از فرو رفتن در آب گرم

3- تب بالای 4/100 درجه فارنهایت

4- آمنیونیت

5- دیسترس جنینی

6- پره ماچوریتی نوزاد

7- خونریزی شدید واژینال

8- مکونیوم غلیظ

9- نمای غیر طبیعی جنین

10- سابقه قبلی ماکروزومی

11- دیستوشی: کنتراندیکاسیون داشتن زایمان در آب در موارد دیستوشی مورد اتفاق نظر همه محققین نمی باشد اما به نظر میرسد که شلی ایجاد شده در آب میتواند کمک موثری در مدیریت دیستوشی شانه داشته باشد.

12-PROM بالای 24 ساعت

13- ضایعات پوستی هرپس، عفونت HIV و هپاتیت B وC مادر

14- چاقی

15- لیبر زودرس

16- پرسنل کم تجربه و فاقد اعتماد به نفس کافی

   + م. مطیعی - ۳:٤٧ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ٢٥ اردیبهشت ،۱۳٩٢

زایمان طبیعی

 

 

  زایمان طبیعی عامل سلامتی و نشاط زنان:

سازمان بهداشت جهانی توصیه می‌کند که آمار زایمان غیر طبیعی به روش سزارین نباید بیش از 15 درصد در هرکشور باشد و آمار پنج تا 10 درصد بهترین است. در انگلستان زنان درباره انجام زایمان با عمل سزارین حق انتخاب ندارند و تنها بر اساس موازین پزشکی اجازه انجام زایمان غیر طبیعی با عمل سزارین داده می شود. بیمارستان هایی که آمار زایمان به روش سزارین در آنها بیش از 15 درصد باشد جریمه می شوند.

در ایران آمار زایمان به روش سزارین بیش از سه تا چهار برابر میزان استاندارد سازمان بهداشت جهانی اعلام شده است و این برخلاف آئین‌نامه‌‌ای است که وزارت بهداشت با هدف کاهش موارد زایمان غیر طبیعی (سزارین) در کشور براساس راهکارهای عملی تدوین کرده است.  به گفته برخی از پزشکان متخصص زنان و زایمان حدود 70 درصد از کودکان در کشور به روش سزارین به‌دنیا می‌آیند درحالی که این روش خطرات عفونتی و دیگر عوارض جانبی حاد را در کودک ایجاد خواهد کرد. این آمار حکایت از نبود اطلاع‌رسانی شفاف و ناآگاهی زنان کشور از پیامدهای سزارین بر مادر و نوزاد است.

بررسی علت و راهکار
متخصصان زنان و زایمان معتقدند زنان به علت ترس از زایمان طبیعی و احساس درد شدید، تمایل به عمل سزارین دارند.برخی خانم‌ها سزارین را  پدیده ای مدرن می‌پندارند. برخی مادران از روی ناآگاهی ترجیح می‌دهند سزارین شوند با این استدلال غیرعلمی که دراین عمل فشار برسر نوزاد وارد نمی‌شود. این درحالی است که متخصصان تاکید کرده‌اند فشار واردشده بر سرکودک درحالت زایمان طبیعی، با ایجاد مکش، ریه‌های او را پاک می‌کند و به همین خاطر نوزادان زایمان طبیعی بر عکس سزارینی‌ها، مشکلات تنفسی کمتری دارند.

در آمریکا، استرالیا، کانادا و بسیاری از کشورهای اروپایی، جز به تشخیص پزشک در مواردی که سلامت مادر و نوزاد در خطر است، زنان زایمان غیر طبیعی یعنی سزارین نمی‌شوند. پزشکان کشور هم زایمان طبیعی را توصیه می‌کنند و معتقدند که پیشرفت روش‌های علمی و تجهیزات پزشکی، ضرورت سزارین را جز در موارد استثنایی از بین می‌برد.

زایمان طبیعی :

شما به عنوان یک مادر باردار حتماً تا بحال در مورد زایمان و نحوه انجام آن فکر کرده اید، حتماً از خود پرسیده اید که باید کجا و چگونه زایمان کنم ؟ کدام روش زایمان برای من مناسب تر است؟ باید بدانیم که زایمان یک امر فیزیولوژیک و کاملاً طبیعی است که براساس پاره ای فعالیتها و تغییرات منظم طبیعی که خود به خود انجام می شود شروع می گردد.

نکات حائز اهمیتی برای مادران در مورد زایمان ایمن وجود دارد که باید از آنها مطلع باشند. 

همانطور که گفته شد زایمان یک امر طبیعی است، اما با این وجود در تمام خانم های باردار روند زایمان یکسان نمی باشد، چرا که عوامل متعددی از جمله عوامل ذاتی و اکتسابی مانند برخی از بیماریها می تواند سیر حاملگی را تغییر داده و باعث شوند زایمان به صورت غیرطبیعی انجام شود.

خوشبختانه با مراقبتهای دوران بارداری می توان بسیاری از موارد خطرناک برای مادر و جنین را تشخیص داد و به موقع برای حفظ سلامت مادر و جنین اقدام نمود.

شایان ذکر است که تنها درصد معدودی از زایمانها منجر به زایمان غیرطبیعی می شوند و اکثر خانمها می توانند یک زایمان طبیعی داشته باشند.

 

مزایای زایمان طبیعی:

  • مدت بستری شدن و توانایی بازگشت به کارهای عادی و روزمره بعد از زایمان طبیعی خیلی کمتر از سزارین است و مادرانی که زایمان طبیعی داشته اند زودتر به خانواده خود ملحق می شوند.
  • حجم خونی که مادر طی زایمان طبیعی از دست می دهد تقریباً نصف یک عمل سزارین است لذا خطر خونریزی و کم خونی، در یک زایمان طبیعی خیلی کمتر از زایمان به طریق سزارین می باشد.
  • خطرات و ریسک بیهوشی برای زایمان طبیعی وجود ندارد، درحالیکه برای مادرانی که به روش سزارین زایمان می نمایند این خطرات اجتناب ناپذیر است . 
  • از نظر اقتصادی زایمان طبیعی به نفع مادر، بیمارستان و جامعه می باشد.
  • درصد ابتلاء به عفونت در بین مادران سزارین شده بیشتر از مادرانی است که زایمان طبیعی نموده اند. 
  • مادرانی که زایمان طبیعی داشته اند در دادن آغوز به نوزاد خود موفق تر هستند چرا که خوردن آغوز یا کلستروم به عنوان اولین واکسن برای کودک منافع بسیاری دارد.
  • مادرانی که زایمان طبیعی نموده اند در امر شیردهی به نوزاد خود موفق تر از مادرانی می باشند که بطریقه سزارین نوزاد خود را بدنیا آورده اند.
  • پس از زایمان طبیعی، مادران با انجام ورزشهای مناسب ، به مراتب سریعتر از زمانی که سزارین می شوند، می توانند تناسب اندام خود را بدست آورند.
  • بطور متوسط مدت اقامت مادران سزارینی در بیمارستان دو برابرو نیم مادرانی است که زایمان طبیعی داشته اند
  • بعضی از خانمها دوست دارند در طول مدت زایمان خود کاملاً هوشیار بوده و بطور کامل در جریان روند زایمان قرار گیرند. درمدت انجام عمل سزارین ممکن است از بیهوشی عمومی استفاده شود ، در نتیجه تماس اولیه نوزاد با مادر و شروع شیردهی به نوزاد به تاخیر می افتد.

 

عوارض سزارین :
سزارین مانند هر عمل دیگری، یک جراحی محسوب می‌شود و نیازمند بیهوشی است. بیهوشی خطراتی چون ابتلا به خونریزی، عفونت و گاه نیاز به انتقال خون را به همراه دارد. در نوزادانی که به روش سزارین متولد شده‌اند، خطر ابتلا به دیابت نوع اول، ابتلا به آسم و آلرژی بسیار بالاتر از نوزادانی است که به روش زایمان طبیعی متولد شده‌اند. تحقیقات نشان داده سندروم مرگ ناگهانی نوزادان در ماه‌های نخست، در نوزادانی که به شیوه غیر طبیعی سزارین متولد می‌شوند تا سه برابر بیشتر است. افسردگی مادران سزارینی دوبرابر مادرانی است که به روش زایمان طبیعی وضع حمل کرده‌اند.

به شما مادر عزیز توصیه می کنیم ترس و هراس بی مورد از زایمان را از خود دور کنید .   

 

مراحل زایمان(زایمان طبیعی)

زایمان به سه مرحله کلی تقسیم می شود : 

مرحله اول که دردهای زایمانی شروع شده و پیشرفت می کند تا رحم آماده خروج نوزاد شود.

مرحله دوم که در آن خروج نوزاد و تولد اتفاق می افتد.

مرحله سوم که جفت خارج می شود.

 

مرحله اول یا دردهای زایمانی

در این مرحله با شروع انقباضات رحمی، گردن رحم تدریجا نرم و منبسط می شود تا به10 cm برسد. این مرحله خود به مراحل سه گانه فاز ابتدایی، فاز فعال و فاز انتقالی تقسیم می شود.

 

  • فاز ابتدایی

فاز ابتدایی فازی است که در آن رحم به صورت منظم منقبض می شود. این انقباضات بر خلاف انقباضات براکستون هیکس (انقباضات رحمی خفیف بدون درد و پراکنده با فواصل نامنظم که از هفته 28 بارداری شروع شده و به تدریج منظم می‌شود. با قدم زدن از بین می‌رود و موجب باز شدن دهانه رحم نمی‌شود. )، به تدریج دردناک می شوند. 

انقباضات زایمانی واقعی با فواصل منظم رخ می‌دهد و به تدریج بر شدت آن افزوده می‌شود یعنی هر 10 دقیقه یک بار (یا 5 انقباض در ساعت) می‌توان گفت که مادر وارد مرحله زایمانی شده است. مادر می‌تواند با درازکشیدن و گذاشتن دست خود روی قله رحم سفتی و نرمی آن را احساس کند. گاه ممکن است حرکات جنین گمراه‌کننده باشد. پس مادران باید آگاه بوده و آن را از انقباضات رحمی افتراق دهند.

ریتم و سرعت زایمان در هر خانم باردار ممکن است خصوصیات مخصوص به خود را داشته باشد. بعضی ها حتی متوجه انقباضات اولیه نیز نمی شوند در حالیکه دهانه رحم چندین سانتیمتر باز شده است. وقتی که گردن رحم شروع به باز شدن می کند، وضعیت آن در لگن تغییر می کند و به سمت جلو آمده و نرم می شود. برای اینکه بتوانید تفاوت این دو را بهتر درک کنید نوک بینی خود را لمس کنید، سفت و عضلانی است؛ حالا لبهای خود را لمس کنید، نرم و شل است. سرویکس یا گردن رحم از حالت سفت به حالت شل در می آید. 

 

چه می توان کرد؟

شما می توانید در خانه قدم بزنید یا برای قدم زدن بیرون روید، یک فیلم تماشا کنید، یک حمام گرم بگیرید. استراحت کنید. تنقلات میل کنید؛ خوراکی های غنی از کربوهیدرات بهترین انتخاب هستند. اگر انقباضات دردناک است، ماساژ و تکنیک های آرامش بخشی و دوش آب گرم مفید واقع می شوند.

 حال ممکن است این سؤال برای شما پیش آید: من چگونه متوجه دردهای واقعی زایمان شوم ؟

سه علامت مشخص برای دردهای واقعی زایمانی وجود دارد که ممکن است فقط یکی را تجربه کنید و یا هر سه را ، و آنها عبارتند از :

 

  1. انقباضات منظم رحمی . آنها معمولاًهر 5 دقیقه بروز می کنند و از 45 ثانیه تا 65 ثانیه نیز دوام دارند (هرچه دردها پیشرفت می کنند، فاصله انقباضات کمتر شده و طول هر انقباض بیشتر می شود). با گذاشتن دست برروی شکم می توان انقباضات را لمس کرد و البته احساس آنها، اگر هم دردناک نباشد، ناراحت کننده هست.
  2. نشانه و یا نشانه خونی . خارج شدن مقدار کمی خون قهوه ای از رحم و یا ماده ای شبیه به سفیده ی تخم مرغ که گاهی آغشته به رگه های خونی می باشد ،همین نشانه است . این ماده از همان اوایل حاملگی، دهانه رحم رابسته تا از عفونت رحم جلو گیری نماید. البته این نشانه وقتی ارزش دارد که از 24 ساعت قبل معاینه ی داخلی نشده باشید. اگر خون قرمز روشن و یا جریان خون مانند قاعدگی از رحم شما خارج شد، حتماً فوراً به ماما یا پزشکتان اطلاع دهید و یا به بیمارستان مراجعه کنید.
  3. پاره شدن کیسه آب . در داخل رحم ، جنین در کیسه ای پر از نوعی آب یا مایع قرار دارد. پارگی این کیسه ،معمولاًدر جریان دردهای زایمانی و در اواخر مرحله ی اوّل زایمان صورت می گیرد ولی برخی موارد خیلی زود (حتی بدون شروع درد و انقباض) رخ می دهد. با پارگی کیسه ی آب باید فوراً به بیمارستان بروید، چرا که هر چه فاصله ی پارگی کیسه ی آب تا زایمان بیشتر باشد، احتمال عفونت نیز بیشتر می شود . همچنین خطر پایین آمدن بند ناف نیز وجود دارد. کیسه ی آب ممکن است به صورت نشت کردن پاره شود و یا بطور ناگهانی. مایع آن معمولاًشفاف است و بوی نامطبوعی مانند ادرار ندارد. اگر این مایع سبز ،زرد ویا قهوه ای باشد فوراً به ماما یا پزشکتان اطلاع دهید. چون علامت آن است که جنین مکونیم (اوّلین مدفوع جنین یا نوزاد) دفع کرده است و نشانه زجر جنین می باشد که در این صورت باید فوراً زایمان انجام شود. اگر شخصی هنوز به اندازه کافی برای زایمان طبیعی پیشرفت نکرده باشد باید سزارین شود.

 

  • فاز فعال

ماما ها و پزشکان فاز فعال را مرحله ای می دانند که در آن سرویکس باز شده و انقباضات شما نزدیک به هم و قوی تر شده اند. سرانجام فواصل سه یا چهار دقیقه ای به فواصل 60 تا 90 ثانیه می رسند و انقباضات شدید می شوند.

 

چه می توان کرد؟

زمانی که رفتن به بیمارستان یا زایشگاه از ماندن در خانه بهتر به نظر می رسد، موقع عزیمت است. اگر در خانه زایمان می کنید به مامای خود اطلاع دهید. انقباضات پشت سر هم می آیند، وضعیت های مختلف را امتحان کنید تا ببینید در چه وضعیتی احساس راحتی بیشتری می کنید. تمرین تنفس و تکنیکهای آرامش بخشی در این مواقع مفیدند.

توجه کنید که می توانید یک دوش آب گرم بگیرید که برای کاهش درد بسیار مفید است و همچنین زایمان را سرعت می بخشد. حتی می توانید زایمان در وان آب را انتخاب کنید.

گاهی اتفاق می افتد که در طی زایمان باز شدن سرویکس کند شده یا متوقف می شود. در این هنگام قدم زدن، ماساژ و حتی گریه کردن کمک می کند که اضطراب عاطفی از بین رفته و جریان زایمان سریع تر شود. اگر کیسه اب پاره نشده باشد، ماما با پاره کردن کیسه آب، پروسه زایمان را سرعت می بخشد. می توان از مسکن ها و بی حسی های نخاعی هم استفاده کرد.

 

  • فاز انتقالی یا مرحله گذر

طی این فاز سرویکس از 8 تا 10 سانتیمتر باز می شود. هر بار که انقباض زایمانی شروع می شود 1 تا یک و نیم دقیقه به طول می انجامد و تقریبا هر 3 دقیقه تکرار می شوند. این مرحله معمولا دوره سختی از مراحل زایمانی است. 

 

چه می توان کرد؟

 زایمان بسیار نزدیک است. وضعیت راحتی را برای خود انتخاب کنید. در فواصل انقباضات آرام باشید. تنفس خود را منظم کنید، از بینی نفس بکشید و از دهان بیرون دهید. 

 

مرحله دوم یا تولد نوزاد

در این فاز رحم نوزاد را به بیرون می راند تا از کانال زایمانی یا همان واژن به دنیای بیرون بیاید. در این هنگام همراه انقباضات، شما سر نوزاد را بین پاهای خود حس می کنید. در ابتدای انقباض، نوزاد به بیرون رانده شده و انتهای انقباض کمی به داخل کشیده می شود. وقتی سر نوزاد در واژن قرار می گیرد، ماما از شما می خواهد که کمتر فشار بیاورید تا نوزاد به آرامی بیرون آید و ریسک پارگی در شما کمتر شود. اگر شما قبلا زایمان کرده باشید این فاز برای شما 5 تا 10 دقیقه طول می کشد. اگر زایمان اول شما باشد این فاز ممکن است ساعتها طول بکشد. 

 

چه می توان کرد؟

به بدن خود توجه کنید. وقتی قدرت دارید زور بزنید. سعی کنید هنگام فشار آوردن نفس خود را حبس نکنید. در هر انقباض چندین بار زور بزنید. از کشش زمین استفاده کنید، ایستاده یا در حالت چمباتمه قرار بگیرید. اگر خیلی خسته شده اید، به پهلوی چپ بخوابید. اگر بی حسی نخاعی دارید، ماما به شما می گوید که چه زمانی زور بزنید. احتمالا وی توصیه خواهد کرد تا زمان دیده شدن سر نوزاد زور نزنید.

 

مرحله سوم یا خروج جفت

شروع این فاز از زمانی است که نوزاد بطور کامل بیرون آمده و در این فاز جفت بیرون می آید. جفت سیستم حمایتی جنین است که مسئول رساندن مواد مغذی به جنین و دفع مواد زائد از آن می باشد. پس از اتمام مرحله تولد نوزاد، انقباضات تا مدت کمی ادامه می یابد . خروج کامل جفت و ضمائم بیش از 5 تا 10 دقیقه طول می کشد.

 

چه می توان کرد؟

شما احتمالا این فاز را حس نمی کنید چون تمام توجه شما به نوزاد معطوف است. گذاشتن نوزاد روی قفسه سینه سبب ترشح هورمونهایی می شود که به جدا شدن جفت از رحم کمک می کنند. در این هنگام شما یا بسیار ضعف داشته و یا بسیار هیجان زده هستید. بعضی از مادران به علت زایمان طولانی و دردناک قادر به توجه کافی به نوزاد نیستند. بیشتر خانمها در این مرحله نیاز به استراحت و تغذیه مناسب دارند.

حال نوزاد خود را تحسین می کنید. دستها و پاهای او را بررسی می کنید. او را در بغل می گیرید. اگر می خواهید نوزاد را با شیر خود تغذیه کنید از همین الان شروع کنید. تعجب نکنید اگر نوزاد تمایلی نشان نمی دهد. اگر حتی او را به سینه تان بفشارید کافیست و او خیلی زود به خوردن شیر تمایل پیدا می کند.

   + م. مطیعی - ۱۱:٥٠ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ٢٤ اردیبهشت ،۱۳٩٢

آموزش تعیین جنسیت فرزند قبل از لقاح

 

 

آموزش تعیین جنسیت فرزند قبل از لقاح

پسر می‌خواهید یا دختر؟

این اولین سوالی است که می‌توانم قبل از خواندن این مقاله از شما بکنم، اگر که برای شما پسر یا دختر دار شدن هیچ فرقی باهم ندارند، لازم نیست که این مقاله را بخوانید زیرا در این مقاله تنها قصد داریم که به این موضوع برسیم که چگونه بر اساس انتخاب آگاهانه‌مان پسر یا دختر دار بشویم !

پس بازهم این سوال را از شما می‌پرسم، پسر می‌خواهید یا دختر ؟


چگونه جنسیت فرزندمان را خودمان انتخاب کنیم ؟

در بیشتر خانواده هایی که تازه تشکیل زندگی داده‌اند بین زن و مرد بر سر جنس فرزند اختلاف نظر وجود دارد؛ عده ای طرفدار دختر و عده ای دوستدار پسر هستند شاید هم برای بعضی اشخاص چندان تفاوتی نداشته باشد چون هنوز صاحب هیچ کدام نیستند !

در قدیم چون به نیروی کار مرد بیشتر از زن نیاز بود اگر خانواده‌ای صاحب فرزند پسر نبود برای رسیدن به این نعمت شاید تعداد افراد خانواده به بالاتر از هشت تا هم می رسید تا سرانجام یکی از آنها پسر شود.

این می‌شد که آمار فرزندان یک خانواده بسیار بالا می‌رفت، همچنین خیلی از خانواده‌ها به خاطر این موضوع دچار فروپاشی می‌شدند و این به عنوان یک معضل خیلی از خانواده‌ها را رنج می‌داد.

اما امروزه با استفاده از دانش پزشکی، زیست شناسی (بیولوژی) و علم تغذیه، شما می‌توانید جنسیت فرزندتان را خودتان انتخاب کنید، این یک بلوف اغراق آمیز نیست، باوار کنید !

در این نوشتار سعی بر این داریم که انواع راه‌ها و روشهای انتخاب جنسیت قبل از لقاح را به شما آموزش بدهیم، پس مقاله را تا انتها بخوانید !


مکانیسم دختر شدن یا پسر شدن نطفه چیست ؟

قبل از توضیح روش‌های نام برده شده، ابتدا جادارد که یک توضیح مختصر در مورد فرایند لقاح بدهیم تا بهتر بتوانیم مطلب را خلط کنیم.

بر طبق طبیعت انسانی مردان دارای اندام جنسی مردانه و زنان دارای اندام جنسی زنانه هستند، این اندام‌ها هرکدامشان کار بخصوص را انجام می‌دهند و در حقیقت مکمل یکدیگر محسوب می‌شوند.

اندام جنسی مردانه اسپرم تولید می‌کند و اندام جنسی زنانه تخمک، مرد اسپرم تولید شده در بیضه‌هایش را توسط مایع منی و آلت تناسلی‌اش به مهبل زن وارد می‌کند، این اسپرم‌های تولید شده بعد از انزال در مهبل زن باقی می‌مانند و عده‌ای از آنها موفق می‌شوند از مجرای دهانه رحم که در داخل مهبل زن قرار دارد، عبور کنند.

رحم که اندام تولید مثلی زن است، یک اندام گلابی شکل است که انتهای گلابی شکل آن رو به پایین است.

اسپرم بعد از وارد شدن به رحم زن در طول آن حرکت می‌کند و بالا می‌رود، اگر در این هنگام تخمکی در رحم زن موجود باشد، عمل لقاح از بهم پیوستن دو گامت تکمیل می‌شود و جنین تشکیل می‌گردد، این جنین اگر که در داخل رحم مادر لانه‌گزینی کند، سبب بارداری مادر و تولد نوزاد خواهد شد و اگر نتواند لانه‌گزینی کند از بدن دفع خواهد گشت.


مردان کالا دو نوع گامت تولید می‌کنند، یکی گامت ایکس دار (x) و دیگری گامت ایگرگ دار (y)، تفاوت این دو گامت در کروموزوم شماره 23 آنها است، زنها نیز کلا یک نوع گامت تولید می‌کنند و آن نیز فقط کرومزوم شماره 23 x شکل را دارد، اگر که گامت ایکس دار مرد با تخمک ایکس دار زن لقاح کند، فرزند دختر خواهد شد و اگر که گامت ایگرگ دار مرد با تخمک ایکس دار زن لقاح انجام دهد، جنین حاصله پسر خواهد شد.

پس تا اینجا می‌بینیم که پسر یا دختر شدن فرزند بستگی به مرد دارد نه زن و این مرد است که با دو نوع گامت خودش مشخص می‌کند که جنین پسر باشد یا دختر، در شرایط ایده آل شانس پسر یا دختر شدن جنین برابر یعنی 50 – 50 است و بستگی به این دارد که در موقع لقاح کدام اسپرم خودش را زودتر به تخمک برساند تا آن را بارور سازد.

اما در زندگی طبیعی شرایط ایده‌آل کمتر اتفاق می‌افتد و عوامل محیطی بسیاری بر شانس لقاح هریک از اسپرم‌های X دار یا Yدار تاثیر خواهند گذاشت.

عوامل محیطی همچون تغذیه مادر، میزان سلامت روحی روانی او، زمان مقاربت، میزان ph مهبل مادر در هنگام مقاربت، عوامل اجتماعی و … همه و همه می‌توانند در پسر یا دختر دار شدن زن تاثیر بگذارند.

شایان ذکر است که بر طبق مطالعه‌ای که نتایج آن در نشریه آکادمی ملی علوم آمریکا چاپ شده است حاکی است، زنان باردار در دوره‌هایی که با اضطراب شدید مواجه هستند ممکن است به طور ناخواسته به نوعی درگیر انتخاب جنس فرزند شوند.


معمولا به ازای تولد هر یکصد دختر در حدود 104 پسر متولد می‌شوند، اما در دوره‌های بحرانی مانند زمان قحطی، این نسبت کاهش پیدا می‌کند و به نظر می‌رسد جنس مذکر بیشتر ضرر می‌بیند.

به لحاظ تکاملی مزیت داشتن دختر این است که در دوران‌های سخت دخترها ژن پدر و مادر را بهتر منتقل می‌کنند.

زنان ناراضی و بسیار شکایت کننده اغلب دختر می زایند.

در طول تاریخ، در دوره هایی زاد و ولد دختر زیاد بوده است و در دوره هایی نیز زاد و ولد پسر و این به مسایل مختلف زیست محیطی برمی گردد.

بدن انسان از تغییرات فیزیولوژیکی و مزاجی بیرون بسیار تاثیر می گیرد و به همین دلیل تولد پسران در دوره های پس از جنگ و در هنگام صلح، افزایش می یابد.

نژاد سیاه، بچه دار شدن در سن بالای 30 سالگی، تفاوت سنی زیاد بین زن و مرد، آب و هوای گرم، استرس و افسردگی زنان، آلوده کننده های محیطی و مصرف سیگار احتمال دختر دار شدن را زیاد ترمیکند.

بواقع همیشه شرایط نامساعد محیطی منجر به دختر شدن فرزند می‌شود و این شاید فلسفه والایی داشته باشد که به تکامل انسان مربوط می‌شود.

دانشمندان معتقدند که دختران به دلیل اینکه نیروی تولید مثل جامعه هستند، در مواقع بحرانی تعدادشان افزایش می‌یابد زیرا در این مواقع ممکن است 5 دختر متولد شده 5 فرد دیگر را بدنیا بیاورند و 25 فرد جدید تولید کنند، درصورتیکه شاید اگر 5 پسر جای آنها متولد می‌شد امکان افزایش تعداد فرزندان در نسل‌های آتی بسیار پایین تر می‌بود.

اما با این حال در شرایط عادی به ازای هر 100 دختر 104 پسر متولد می‌شود که این نشان دهنده تعادل در چرخه طبیعت است.


نظریات در مورد روشهای تعیین جنسیت فرزند قبل از بارداری

روش تغذیه ای

بنابه اعتقاد عده ای از پژوهشگران غلظت برخی از املاح در خون در تعیین جنسیت کودک میتوانند کمک کنند بدین معنی که بالا بودن پتاسیم و سدیم  و پائین بودن  منیزیم و کلسیم  بدن به پسر شدن یاری میرساند (این پدیده موجب تغییر در لایه خارجی تخمک میشود و اسپرماتوزوئیدهای حامل جنسیت پسر به سوی آن روانه میگردند) و عکس آن برای دختر شدن جنین صدق میکند .

 

علامتدار کردن لیزری

با علامتدار کردن اسپرم با کروموزوم X (دختر) بوسیله لیزر و تفکیک آنها از اسپرم حاوی Y (پسر) بدون علامت ، میتوان نسبت به علاقه والدین اسپرم انتخابی را با تخمک لقاح داد .

 

زمان بندی مقاربت

نزدیکی در زمان تخمک گذاری ، احتمال تولد پسر را افزایش میدهد چرا که در این زمان ، ترشحات دهانه رحم نسبت به زمانهای دیگر  ارتجاع پذیرتر ، قلیایی تر و رقیق تر میباشد  و حرکت اسپرمهای Y (مذکر) را تسهیل میبخشد . نزدیکی قبل از تخمک گذاری و یا سه تا چهار روز بعد از آن احتمال دختر شدن را افزایش میدهد.

 

شستشو مهبل

با توجه به اینکه محیط قلیایی مهبل احتمال پسر شدن و محیط اسیدی واژن دختر شدن را افزایش میدهد بدین خاطر متخصصین زنان زایمان این حالت را بشکل تصنعی ایجاد کنند، یعنی اگر که خانمی ‌پسر بخواهد باید واژن خود را قبل از مقاربت با محلول جوش شیرین رقیق شستشو دهد . برای حالت عکس  از محلول رقیق شده سرکه سفید استفاده میشود تا واژن اسیدی‌تر شود و احتمال دختر شدن را افزایش دهد .

 

ارگاسم

در زمان ارگاسم خانمها ، ترشحات با Ph قلیایی از دهانه واژن ترشح می گردد که با انقباض های عضله های واژنی موجب حرکت اسپرمهای پسر به سوی رحم می شود . بدین ترتیب اگر  مرد و زنی فرزند دختر بخواهند ، روابط عاشقانه کمتری در زمان مقاربت باید داشته باشند . 

 

  Preimplantation Genetic Diagnosis  یا  PGD

آمپولهایی به زنان تزریق میشود که تخمدانها بجای آزاد کردن یک تخمک ، بتواند تا شانزده تخمک آزاد کنند . این تخمکها را بروش آزمایشگاهی با اسپرم لقاح داده میشوند . چند روز طول میکشد تا طی این عمل ، جنین به مرحله هشت سلولی برسد . با آزمایش یکی از سلولها میتوان جنسیت آنرا تعیین کرد و آنرا در رحم مادر جایگزین نمود . این روش گران و با هزینه اما دارای تضمین صد در صد است .

 

میزان اسپرمها

اگر تعداد اسپرمهای مرد در یک سی سی از ۲۰ میلیون کمتر باشد احتمال دختر دار شدن حدودا هشتاد در صد است و اگر از این میزان هم کاهش یابد احتمال دختر شدن بیشتر میشود . افزایش تعداد اسپرمها احتمال پسر شدن را بالا میبرد.

 
 
 

این رژیم نباید بیش از  6ماه قبل از بارداری ادامه یابد زیرا باعث کمبود مواد غذایی خواهد شد. رعایت رژیم غذایی فقط در مادر ضرورت دارد زیرا تغییرات یونی تخمک است که اسپرماتوزوئید مورد نظر را جذب می کند.

تحقیقات نشان داده است که برای پسر بودن جنین بالا بودن نسبت سدیم و پتاسیم و پایین بودن نسبت کلسیم و منیزیم متابولیسم لایه خارجی تخمک را طوری تغییر می دهد که اسپرماتوزوئید حاوی کروموزوم جنسی y را جذب می کند. بالا بودن میزان کلسیم و منیزیم خون و پایین بودن میزان سدیم و پتاسیم باعث می شود اسپرماتوزوئید حاوی کروموزوم x به طرف تخمک جذب شود و نوزاد دختر شود. پس برای تعیین جنسیت نسبت بین یون ها مهمتر از غلظت آنهاست.

مادرانی که تمایل به داشتن فرزند پسر دارند باید مصرف غذاهای پرکلسیم و پر منیزیم را کاهش دهند.

استفاده از موادغذایی حاوی گلوکز در روزهای تخمک گذاری محیط را برای جلب اسپرماتوزوئید y مناسب می کند.این غذاها شامل گلوکز،ساکارز،عسل،آب نبات،غلات صبحانه شیرین شده، هویج،کشمش،و نوشابه های دارای شکر می باشد.

برای داشتن فرزند پسر مصرف غذاهایی مانند نان گندم، انواع گوشت، حبوبات، دانه های روغنی، کره، مایونز، سیب زمینی پخته، خرما، هل، زعفران و شیرینی جات فاقد شیر توصیه می شود.
تحقیقات نشان داده است زنانی که در دوران قبل از بارداری صبحانه مفصل تر صرف کرده و درصبحانه رژیم غذایی محتوی غلات استفاده می کنند بیشتر نوزاد پسر به دنیا می آورند.رژیم غذایی پر کالری با مقدار زیاد مواد معدنی مانند سدیم و پتاسیم و ویتامین های C ،E،B12 منجر به نوزاد پسر خواهد شد.
 مادرانی که روزانه 300 میلی گرم پتاسیم و 180 کالری بیشتر مصرف می کنند، نوزادشان بیشتر پسر خواهد بود. این میزان کالری و پتاسیم معادل خوردن یک موز کامل است. برای داشتن فرزند پسر بهتر است سبزیجاتی مانندکرفس،لوبیاسبز، کاهو و اسفناج کمتر مصرف گردد.

برای دختر شدن جنین باید مواد غذایی حاوی یون کلسیم و منیزیم بالا مصرف شود و مصرف سدیم و پتاسیم محدود گردد.
و غذاهای دارای منیزیم بالا که در قهوه،کاکائو،مخمر آبجو،جوانه گندم ،سویا،چغندر،بادام، بادام زمینی بدون نمک و گردو وجود دارد مصرف گردد.از میوه جات و سبزیجات سیب،خیار ،لوبیاسبز،کلم،کدو،فلفل سبز،پیازو ترب در رژیم غذایی مصرف گردد. حذف نمک در این گونه رژیم ها باید رعایت گردد.

مواد غذایی مانند خرما،نان سفید،ذرت،سبوس گندم، لوبیای خشک،عدس و میوه جاتی مانند موز، نارنگی، خربزه،زیتون، شاهی و تره بهتر است مصرف نگردد. مادرانی که صبحانه نمی خورند و یا پیش از بارداری رژیم غذایی کم کالری مصرف می کنند بیشتر نوزاد دختر به دنیا می آورند. پس رژیم غذایی کم انرژی که حداقل کالری و مواد مغذی داشته باشد منجر به نوزاد دختر می شود.

اگر میخواهید فرزند دو قلو داشته باشید بیشتر لبنیات مصرف کنید. مطالعات نشان داده است که که مصرف مقادیر فراوان لبنیات احتمال دوقلو زایی را افزایش میدهد.در حال حاضر مشخص شده است نوعی پروتئین موجود در کبد حیوانات با عنوانIGF که در شیر و فرآورده های لبنی وجود دارد ،میزان تقسیم سلولی جنین در مراحل ابتدایی رشد را افزایش میدهد و موجب دو قلو زایی می شود.

 

مواد غذایی حاوی سدیم:

به طور مثال سدیم علاوه بر نمک طعام، در غذاهای دریایی، گوشت، تخم مرغ، شیر، جگر گوساله، هویج، اسفناج وجود دارد و مقدار مصرف روزانه آن معادل ۵/۰ گرم است درصورتی که رژیم های غذایی معمولا تا ۴ برابر این مقدار را به بدن می رسانند.


دسته بندی منابع غذایی سدیم

رژیم غذایی کم نمک خفیف ( ۲۵۰۰ تا ۴۵۰۰ میلی گرم سدیم )
در این رژیم غذایی می توان از انواع غذا و مواد خوراکی حیوانی و گیاهی تازه استفاده نمود و هنگام پخت غذا را می توان مقدار کمی نمک طعام استفاده کرد.

ولی باید از غذاهای شور و تهیه شده در خارج از منزل و غذاهای کارخانه ای مانند سوسیس، کالباس، خیار شور، چیپس، انواع کنسروهای ماهی، گوشت، نخود فرنگی، لوبیا سبز، پنیر، انواع رب های کارخانه ای و سایر مواد معرفی شده در ستون ( ۱) شماره ۷ پرهیز نمود البته اگر این مواد در منزل تهیه شواد و در هنگام تهیه آنها از نمک طعام مختصری استفاده شود مصرف آنها اشکالی ندارد. در این رژیم غذایی از انواع نان های معمولی که در تهیه آنها در حد متعارف نمک استفاده شده باشد می توان مصرف نمود. این رژیم غذایی برای مبتلایان به بیماریهای خفیف کلیه، قلب و عروق و مبتلایان به فشار خون خفیف توصیه می شود.


رژیم غذایی کم نمک متوسط ( ۱۰۰۰ تا ۲۵۰۰ میلی گرم سدیم)
در این رژیم غذایی می توان از انواع غذاها و مواد خوراکی و میوه استفاده نمود. مصرف گوشت مرغ، ماهی، جگر گوشفند و شیر ( مواد معرفی شده در ستون ۳ جدول) در حد معمول آزاد است ولی لازم است از گوشت های گاو، گوسفند، گوساله، تخم مرغ و جگر گاو پرهیز شود. همچنین استفاده از نمک طعام در تهیه غذاها و استفاده از نمکدان هنگام صرف غذا و مصرف غذاهای تهیه شده در خارج از منزل و غذاهای کارخانه ای و نان با نمک ممنوع است. این رژیم غذایی برای مبتلایان به فشار خون، بیماریهای کلیوی، قلب و عروق و مادران باردار که مبتلا به ورم شدید هستند و در سایر بیماریهایی که ایجاد ورم می نماید توصیه می شود.


رژیم غذایی کم نمک شدید یا سخت ( ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلی گرم  )
در این رژیم غذایی مصرف غذاها و مواد خوراکی گیاهی ( ستون ۴ جدول ) مجاز می باشد. مصرف مقادیر کمی گوشت مرغ، ماهی و شیر ( مواد ستون ۳ جدول ) مجاز است. برخی از سبزیها مانند کرفس، کلم، اسفناج و کنگر نسبت به سایر سبزیها مقدار بیشتری سدیم دارند. مصرف این سبزیبها نیز فقط در حد اعتدال آزاد است. نان مصرفی باید از نوع بی نمک باشد. از مصرف تخم مرغ، گوشت های قرمز، غذاهای کارخانه ای باید پرهیز نمود. مصرف نمک طعام هنگام پخت غذا و استفاده از نمکدان هنگام صرف غذا مجاز نمی باشد. این رژیم غذایی برای بیماران مبتلا و بیماریهای حاد قلبی عروقی، کلیوی، و بیماریهایی که با ورم زیاد همراه است توصیه می شود.


استفاده از نمکدان در موقع صرف غذا
برخی از افراد عادت دارند که قبل از شروع به خوردن غذا، به وسیله نمکدان مقداری نمک بر روی غذای خود می پاشند بدون اینکه غذای خود را از نظر میزان نمک امتحان کرده باشند، این افراد به طور کلی به غذاهای شور عادت کرده اند، توصیه ما این است که تا حد امکان از این عمل خودداری نمایند و افرادی که لازم است رژیم غذایی کم نمک داشته باشند به کلی باید از به کار بردن نمکدان هنگام صرف غذا خودداری نمایند زیرا در استفاده از نمکدان هیچگونه کنترلی در میزان مصرف سدیم وجود ندارد

 

بدن شما روزانه  برای کمک به حفظ تعادل در میزان آب، مواد معدنی و حجم خون،به سدیم نیاز دارد.با این حال مصرف بیش از حد نیاز آن می تواند اثرات منفی بر سلامت داشته و ریسک ابتلاء به بیماری فشار خون بالا رابه عنوان عامل بروز بیماری های قلبی و سکته مغزی افزایش دهد. بسیاری از ما سدیم را به اندازه کافی مصرف می کنیم ، اما گاهی اوقات ممکن است این میزان تا حدی افزایش یابد.

کارشناسان توصیه می کنند که افراد بزرگسال روزانه کمتر از 2300 میلیگرم (برابر با یک قاشق چای خوری نمک) استفاده کنند.به طور کلی غذاهایی با200 میلی گرم سدیم یا بیشتر در هر وعده،غذاهایی پر سدیم شناخته می شوند.غذاهایی با میزان کمتر از 140میلی گرم سدیم به عنوان غذاهای کم سدیم طبقه بندی می شوند.

سدیم به طور طبیعی در غذاهایی مانند گوشت،آجیل،حبوبات و محصولات لبنی یافت می شود.توجه داشته باشید که نمک و سدیم دو مقوله مجزا می باشند.زیرا نمک در حقیقت ترکیبی از سدیم و کلر است.

برای کاهش خطر ابتلاء به بیماری فشار خون بالا و عوارض مرتبط با آن بهتر است ،میزان مصرف سدیم را کاهش دهید.ممکن است کمی زمان لازم باشد تا پرزهای چشایی شما به طعم جدید غذاها عادت کند،اما باید در نظر داشته باشید که حفظ سلامتی شما ارزش این کار را دارد

برای کاهش میزان سدیم مصرفی روزانه خود می توانید نکات زیر را به کار ببندید:

با افزودن سبزی و ادویه جاتی مثل سیر ،پونه کوهی،ریحان،فلفل،آویشن و کنجد به غذاهای خود  آنها را مزه دار کنید.این مواد به غذای شما طعم بهتری می بخشند، بدون آنکه سدیم اضافی به آن بیفزایند. میزان نمک ذکر شده در دستور تهیه غذایتان را،به نصف کاهش داده و قبل از  افزودن نمک اضافی غذا را به کمک مواد بالا مزه دار کنید.
هنگام خرید دقت کنید مواد غذایی کم خطر برای بدن را انتخاب کنید.غذاهای آماده و فرآوری شده(بسته بندی شده در جعبه یا بسته)دارای سدیم بالا هستند،زیرا سدیم به ماندگاری غذا کمک می کند و طعم بهتری به آن می بخشد.همیشه برچسب حاوی اطلاعات تغذیه ای غذاهای مورد نظر خود را پیش از خرید مطالعه کنید و در مورد میزان سدیم دقت بیشتری به عمل آورید.همواره به خاطر داشته باشید که عبارت کم کالری یا کم چرب لزومآ به معنای سالم بودن نیست.  اکثر مواد غذایی رژیمی به سبب کاهش میزان چربی یا کربو هیدرات در آنها مزه دلچسبی ندارند،به همین دلیل و برای جبران این مشکل تولید کنندگان غذا های رژیمی نمک بیشتری به اینگونه مواد می افزایند.در هنگام خرید سوپ های آماده،غذاهای منجمد و غذاهایی کنسرو شده و تنقلات، انواع کم سدیم را انتخاب کنید.

به جای استفاده از سبزی جات کنسرو شده که حاوی مقادیربالای سدیم می باشند،از سبزیجات و میوه های تازه استفاده کنید.اگر امکان خرید سبزیجات کنسرو شده بدون سدیم یا کم سدیم را ندارید، قبل از مصرف محتویات قوطی ها را در آبکش و زیر آب کاملآ بشوئید تا نمک اضافی آن گرفته شود.

میزان سدیم در  زیتون ،ترشی جات و دیگر مواد غذایی مخلوط با آب نمک،بسیار بالاست.بنابراین تا جایی که امکان دارد مصرف اینگونه خوراکی ها را کاهش دهید.

در انواع ساندویچ ها (فست فود)،بجز چربی مواد دیگری را هم می توان یافت که برای سلامتی شما مضر می باشند. در اکثر این غذاها میزان نمک بیش از حد مجاز برای مصرف روزانه می باشد. به همین دلیل بهتر است تلاش کنید غذاهایی سالم تر که میزان سدیم کمتری دارند را، انتخاب کنید.

در نمودار زیر فهرستی از غذاهای پر نمک تهیه شده است.در نظر داشته باشید که چگونه مصرف چند ماده خوراکی می تواند جذب سدیم در بدن شما را افزایش دهد.

 

ماده غذایی

مقدار

میزان سدیم موجود

جوش شیرین

یک قاشق چای خوری

1,259 mg*

چوب شور کوچک

ده عدد

1,029 mg

سویا سس

یک قاشق غذا خوری

902 mg

پیتزا پپرونی منجمد

یک وعده

902 mg

خیار شور

یک عدد متوسط

883 mg

خوراک پای مرغ منجمد

یک وعده

857 mg

پنیر چدار خرد شده

یک پیمانه

702 mg

بیکینگ پودر

یک قاشق چای خوری

488 mg

ساندویچ همبرگر

یک عدد

474 mg

کلم ترش

2/1 پیمانه

469 mg

کنسرو نخود فرنگی

یک پیمانه

428 mg

ژامبون گوشت خوک

یک برش

373 mg

بسکوئیت

یک عدد

304 mg

بیکن

یک  برش

303 mg

آجیل مخلوط شور

4/1 پیمانه

205 mg

سس گوجه فرنگی

یک قاشق غذا خوری

190 mg

کالباس سالامی

یک برش

186 mg

نان سفید

یک  برش

170 mg

خردل

یک قاشق غذا خوری

168 mg

چیپس سیب زمینی

*یک اونس

168 mg

بسکوئیت کراکر نمک دار

پنج عدد

161 mg

چیپس ذرت

یک اونس

150 mg

سس سالاد ایتالیایی

یک قاشق غذا خوری

116 mg

کره نمک دار

یک قاشق غذا خوری

82 mg

 

 

منابع غذایی حاوی پتاسیم

منابع حاوی پتاسیم گوشت ،میوه جات تازه و خشک مانند هلو، موز و کشمش، صیفی جات مانند گوجه، غلات به ویژه برنج می باشد.. مقدار نیاز روزانه به پتاسیم یک میلی گرم است اما در رژیم های غذایی معمولا تا ۱۵ برابر این مقدار پتاسیم وجود دارد.

دسته بندی منابع غذایی پتاسیم

کشمش، آلو، زردآلو، خرما، توت فرنگی، موز، هندوانه، گرمک، مرکبات، چغندر، سبزیجات برگ سبز، اسفناج، گوجه فرنگی، قارچ، فرآورده های تهیه شده از سویا، نخود فرنگی، لوبیاها، گوشت بوقلمون، ماهی، گوشت گاو، ماهی سالمون و ماهی کُد


منابع اصلی پتاسیم غذاهای پرپروتئین، میوه جات و سبزیجات و خشکبار هستند. کلا منابع به سه دسته کم پتاسیم، متوسط پتاسیم و پُر پتاسیم تقسیم می شوند.


پتاسیم یکی از الکترولیت های مهم  بدن است و مانند سایر الکترولیت ها در عملکرد طبیعی بدن نقش دارد. الکترولیت ها در تمام مایعات بدن وجود دارند و تنظیم عملکرد فیزیولوژیکی را به عهده دارند.

 

پتاسیم از جمله الکترولیت هایی است که بیشترین غلظت را در داخل سلول داشته و میزان نرمال آن 3.5 تا 5 میلی اکی والان در لیتر است.

 

پتاسیم در تعادل مایعات، تنظیم فشار اسمزی و تعادل اسید و باز نقش دارد. همچنین در اعمال متقابل اعصاب و ماهیچه ها بسیار مهم است، به طوری که با حفظ غلظت نرمال آن در غشای سلول های ماهیچه و اعصاب، موجب انتقال امواج عصبی و حرکات منظم ماهیچه  می شود.

 

در زمان تشکیل بافت ها و  ماهیچه ها خصوصا در هنگام رشد، حضور پتاسیم ضروری است. لذا حفظ تعادل پتاسیم بسیار مهم است. در یک سری شرایط و بیماری ها میزان آن افزایش و کاهش می یابد.

در یک سری بیماری های کلیوی، به علت نقص عملکرد کلیوی در تنظیم دفع پتاسیم میزان آن افزایش می یابد. همچنین در شرایطی که بافت های ماهیچه ای بدن شکسته می شوند(مانند شرایطی که بافت بدن به علت جبران کمبود پروتئین خورده شده شکسته می شود) پتاسیم افزایش می یابد.

آن چه مهم است حفظ تعادل پتاسیم است. یکی از راه های حفظ این تعادل، کنترل میزان پتاسیم وارد شده به بدن است. به این ترتیب که بدانیم با خوردن

چه موادی پتاسیم بیشتر یا کمتری وارد بدن مان می شود

کاهش آن نیز موجب نقص کارکرد اندام ها از جمله قلب می شود و این خود خطر بزرگی است.

 

آن چه مهم است حفظ تعادل پتاسیم است. یکی از راه های حفظ این تعادل، کنترل میزان پتاسیم وارد شده به بدن است. به این ترتیب که بدانیم با خوردن چه موادی پتاسیم بیشتر یا کمتری وارد بدن مان می شود.

 

منابع اصلی پتاسیم غذاهای پرپروتئین، میوه جات و سبزیجات و خشکبار هستند. کلا منابع به سه دسته کم پتاسیم، متوسط پتاسیم و پُر پتاسیم تقسیم می شوند

 

منابع کم پتاسیم

( 0 تا 100میلی گرم)

 

لوبیا سبز

خیار پوست کنده

شاهی

فلفل سبز

کاهو

کلم چینی خام

کلم خام

آب انگور

زغال اخته

عصاره هلو

لیموشیرین(نصف یک عدد)

لیمو ترش زرد(نصف یک عدد)

 

 

منابع متوسط پتاسیم

( 101 تا 200 میلی گرم )

 

اسفناج خام 

بادمجان

بروکلی

پیاز

تربچه

ذرت

ریواس

شلغم

قارچ

کدو

کرفس خام

گل کلم

کلم پخته

نخود سبز

هویج

تره خام

آب سیب

آب گریپ فروت

کشمش( 2 قاشق غذا خوری)

گریپ فروت( نصف یک عدد)

گیلاس

هلو

انجیر

سیب

توت فرنگی

تمشک

انگور

آناناس(تازه و کنسرو)

آلو برقانی

لیمو ترش سبز( 100 گرم)

انبه

 

منابع پتاسیم بالا

(201 تا 350 میلی گرم )

 

چغندر

کرفس

بامیه

آب گوجه فرنگی

رب گوجه فرنگی

سیب زمینی آب پز یا پخته شده، سرخ شده یا تنوری

کدو حلوایی

گوجه فرنگی

فلفل تند

انجیر خشک

آجیل ها و دانه ها

کره بادام زمینی

شکلات

کاپوچینو

نارگیل

شیر کاکائو

میلک شیک

ماکارونی

ماست( 3/2 لیوان)

برگه زرد آلو

پرتقال

خرما

زردآلو

شلیل

گلابی

طالبی

آب پرتقال

 کیوی

گرمک

موز

آلو بخارا

آب آلو

 

منابع غذایی حاوی منیزیوم

 منابع غذایی حاوی منیزیوم نیز شامل قهوه، کاکائو، غلات، سبزی ها،حبوبات ، مخمر آبجو، سویا، چغندر، گردو، جوانه گندم است.

کمبود روی و پیشگیری از آن

روی نقش مهمی در ایمنی بدن – بهبود زخم ها و کارکرد حواس بویایی و چشایی دارد . همچنین برای رشد ونمو دوران جنینی – کودکی و نوجوانی ضروری است .

منابع روی

گوشت قرمز – ران مرغ – حبوبات – مغزها و لبنیات منابع غنی روی هستند

علل کمبود روی

دریافت ناکافی غذاهای حاوی روی و مصرف موادی مانند جوش شیرین که مانع جذب روی می شوند

علائم و نشانه های کمبود روی در بدن

کند شدن رشد – بی اشتهایی – کند شدن بهبود زحم ها – ریزش مو ضایعات پوستی

نکاتی در مورد پیشگیری از کمبود روی

-گوشت قرمز گوساله و گوسفند حاوی روی بیشتری در مقایسه با ماهی است

- گوشت ران مرغ در مقایسه با سینه مرغ غنی تر از روی است

- سبزی و میوه منابع خوبی برای جبران کمبود روی نیست

 

"کلسیم"

کلسیم را عموماً می شناسید و می دانید که در استخوان ها وجود دارد و کمبود آن موجب پوکی استخوان می شود و اطلاع دارید که  کلسیم به میزان فراوان در شیر وجود دارد . پس چرا زنان میانسال و مسن ما با وجود اطلاع از این مسأله مبتلا به پوکی استخوان می شوند؟ این حقیقت نشان می دهد که باید بیشتر در مورد کلسیم بدانیم و منابع دیگر آن را بهتر بشناسیم.

کلسیم، فراوان ترین مینرال * موجود در بدن است. بدن ما تقریباً 1 کیلو گرم کلسیم دارد. البته در افراد مختلف با استخوان بندی متفاوت، مسلما این میزان فرق می کند. بیشتر کلسیم در استخوانها و دندانها نشسته است و تنها 1% آن در بقیه بدن وجود دارد که همین 1 درصد اعمال زیادی انجاممی دهد، مثلاً انقباض همه ماهیچه های ما بسته به وجود کلسیم است .

 

منابع غذایی حاوی کلسیم

مقدار کلسیم مورد نیاز بدن 800میلی گرم در روز است که برای دختر شدن جنین باید این میزان چند برابر شود.پس بهتر است غذاهای دارای کلسیم بالا که در شیر،ماست،پنیر سفید و دیگر فرآورده های لبنی،ماهی ساردین به صورت بخار پز یا کبابی،خاویار ،شلغم، سبزیجات برگ تیره مانند اسفناج و بادام وجود دارد

انواع لبنیات غنی ترین و بهترین منبع کلسیم هستند و کلسیم موجود در آنها براحتی جذب می شود. هر لیوان شیر 300 میلی گرم کلسیم دارد که یک سوم ِ نیاز روزانه ما را تأمین می کند.

ماست، پنیر و بستنی هم چون از شیر تهیه می شوند کلسیم قابل توجهی دارند.

ماهی نیز منبع خوبی برای کلسیم است ماهی هایی چون ماهی آزاد، ماهی تن و ساردین مقدار مناسبی کلسیم دارند.

بیشترسبزیجات سبز رنگ کلسیم زیادی دارند :

روناس، اسفناج، کلم، کلم بروکلی، جعفری. بادام هم کلسیم زیادی دارد که با کشمش و انجیر و خرمای خشک، میان وعده هایی مناسب و مقوی هستند. جالب است بدانید که گوشتها و میوه ها کلسیم زیادی ندارند.

برای تأمین کلسیم روزانه، حداقل 2 لیوان لبنیات لازم دارید به علاوه باید از سبزیجات و حبوباتی که کلسیم قابل توجهی دارند نیز بیشتر استفاده کنید

 

جذب و انتقال کلسیم

جذب آن در خون به صورت یون کلسیم و از دیواره روده صورت می گیرد.عاملی که موجب افزایش جذب کلسیم می شود ویتامینD است ، به همین دلیل قرصهای مکمل کلسیم را با ویتامینD تهیه می کنند. لذا اگر منابعی را که دارای این 2 عنصر است مصرف کنید که کلسیم موجود در آنها بهتر جذب می شود.

در صورتی که در غذا، ماده ای بنام اگزالات باشد، جذب کلسیم آن کاهش می یابد و به همین دلیل است که کلسیم اسفناج و چغندر، به خوبی کلسیم شیر جذب نمی شود.

اسید فیتیک موجود در سبوس گندم نیز جذبCa را کاهش می دهد ولی این مسئاله زمانی اثر گذار است که مصرف آن خیلی زیاد باشد مثل گیاهخواران مطلق.

دریافت کلسیم کافی ، اثرات مثبتی در کاهش فشار خون افراد مبتلا به فشار خون دارد تنظیم میزان کلسیم بدن ، بر عهده هورمونهایی است که از غده تیروئید ترشح می شوند.

دریافت کلسیم کافی اثرات مثبتی در کاهش فشار خون افراد مبتلا به فشار خون بالا دارد.

 

عملکرد کلسیم در بدن

* کلسیم عامل استحکام استخوانهاست. کلسیم کافی باید در غذای نوجوانان قبل از بلوغ وجود اشته باشد تا استخوانها تراکم مناسبی بیابند و در سالمندی به پوکی استخوان مبتلا نشوند.

* کلسیم برای عملکرد عضلات ضروری است و تا کلسیم وجود نداشته باشد حرکت امکان پذیر نمی باشد .

* انتقال پیامهای عصبی با واسطه یون کلسیم صورت می گیرد.

* کلسیم در یکی از مراحل انعقاد خون دخیل است.

همانطور که متوجه شدید، کلسیم فعالیتهای زیادی را در بدن بر عهده دارد

.

عوارض کمبود کلسیم

عوارض کمبود کلسیم در کودکانراشیتیسم، در میانسالاناستئو مالاسی ، و در بزرگسالان استئوپروز است.

این بیماری ها در اثر کمبود ویتامین Dنیز بروز می کند، پساگر می خواهید استخوانهای محکمی داشته باشید بهتر است مراقب مصرف ویتامینD هم باشید. کمبود شدید کلسیم، انقباض شدید عضلات به حالت کزاز را به دنبال دارد که ابتدا به صورت  گرفتگی عضلات دیده می شود.

البته این حالت کمتر رخ می دهد و آنچه ما بیشتر از کمبود کلسیم دیده ایم، پوک شدن استخوانها در سنین بالاست که برای جلوگیری از آن باید از نوجوانی به فکر باشیم.

کلسیم از راه پوست هم به هدر می رود فعالیت زیاد در حرارت بالا و تعرق زیاد، دفع پوستی کلسیم را افزایش می دهد .

چرا که در اثر بالا رفتن سن، درد استخوان، راحت شکسته شدن و دیر جوش خوردن استخوانها گریبانگیرمان می شود .

میزان مورد نیاز کلسیم روزانه800 تا120میلی گرم است

 

فهرست مواد غذایی حاوی کلسیم

فهرست مواد غذایی حاوی کلسیم

نوع ماده غذایی

مقدار

مقدار کلسیم(mg)

مقدار چربی(g)

شیر و فراورده های لبنی

شیر کامل(پر چرب)

1لیوان

291

1/8

شیربی چرب

1لیوان

303

4/0

شیرکم چرب

1لیوان

298

7/4

ماست کم چرب

1لیوان

415

4/3

پنبر بلغار

30گرم

124

1/8

پنیر تبریز

30گرم

106

5/5

پنیر لیقوان

30گرم

132

6

کشک

100گرم

430

18/8

ماست کیسه ای

100گرم

265

3/6

قره قورت

100گرم

2825

32/0

آجیل

بادام بو داده و نمک زده شده

100گرم

235

7/57

کنجد پوست کنده

100گرم

110

4/53

پسته

100گرم

140

8/53

فندق

100گرم

209

4/64

تخمه آفتاب گردان

100گرم

120

3/47

گردو

100گرم

99

64

غذاهای دریایی

ماهی کنسروشده بدون روغن

100گرم

437

1/11

ماهی کنسرو شده با روغن

100گرم

354

4/24

خاویار سترون

100گرم

276

15

میگوخام

100گرم

63

8/0

سبزیجات

اسفناج خام

100گرم

93

3/0

برگ مو

100گرم

936

5/0

پونه خشک

100گرم

2628

8/2

جعفری

100گرم

203

6/0

برگ وساقه شلغم پخته

100گرم

184

2/0

نعنا

100گرم

200

3/1

برگ تربچه

100گرم

182

2/0

کلم برگ خام

100گرم

49

2/0

برگ چغندر پخته

100گرم

119

3/0

سایر سبزیجات

باقلا سبز

100گرم

104

6/1

ترب سیاه

100گرم

64

2/0

ریواس خام

100گرم

96

1/0

نخود فرنگی سبز خام

100گرم

62

2/0

حبوبات

لوبیا سفید خام

100گرم

144

6/1

لوبیا چیتی خام

100گرم

135

2/1

لوبیای سویا خام

100گرم

226

7/17

نخودخام

100گرم

150

8/4

سایر مواد غذایی

شکلات شیری ساده

100گرم

228

3/32

انجیر خشک

5عدد متوسط

126

3/1

پرتقال تازه

1عدد متوسط

56

1/0

کشمش خشک

100گرم

62

2/0

زیره

100گرم

1080

9/12

زیتون سبز

100گرم

90

5/13

زیتون سیاه

100گرم

77

21

 

در بعضی تحقیقات با این روش تا ۸۵درصد موفقیت گزارش شده که برای چنین روش ساده، ارزان و بدون ضروری نتیجه بسیار خوبی است. یکی از تغییرات دیگری که در میزان تخمک گذاری صورت می‌گیرد، اضافه شدن مقدار گلوکز در ترشحات مخاطی دهانه رحم در موقع تخمک گذاری است.

بالارفتن مقدار گلوکز در ترشحات دهانه رحم به جذب اسپرماتوزوئیدها کمک می کند و از آنجا که اسپرماتوزوئید پسر از قدرت تحرک بیشتری برخوردار است. مناسب بودن ترشحات دهانه رحم بیشتر به نفع اسپرماتوزوئید پسر است.

استفاده از میوه‌های شیرین محتوی گلوکز در روزهای تخمک گزاری، محیط را برای جلب اسپرماتوزوئید y مناسب تر می کند.چرا که قند خون به سرعت بالا می رود. این غذاها شامل؛ گلوکز، ساکاروز، شربت ذرت، عسل، آب نبات، غلات صبحانه شیرین شده، هویج، بیسکوئیت، سیب زمینی پخته، کشمش، نان گندم سفید، نوشابه های دارای شکر و یا پلیمرهای گلوکز است.

به طور خلاصه غذاهایی که بیشتر برای لقاح پسر مناسب است عبارتند از کلیه و غذاهای شور، موز، خرما، هویج، سیب زمینی، جگر، گوشت و تخم مرغ و غذاهایی که برای دختر مناسب است عبارتند از؛ شیر و فرآورده های آن، ماهی ساردین، خاویار، بادام، کاکائو و جوانه گندم و کلم، کدو و فلفل سبز.


رژیم غذایی کم‌انرژی که حداقل کالری، مواد معدنی و مواد مغذی را داشته باشد، با احتمال بیشتری به تولد نوزاد دختر منجر می‌شود.

پنجاه وشش درصد زنان گروهی که بیشترین میزان دریافت کالری را داشتند، نوزاد پسر داشتند، در حالیکه در گروهی که کمترین میزان مصرف غذا را داشتند، این میزان 45 درصد بود.

گروهی که بیشتر نوزاد پسر به دنیا آورده بودند، علاوه بر میزان بیشتر کالری دریافتی، با احتمال بیشتری طیف وسیع‌تری از مواد مغذی از جمله پتاسیم، کلسیم و ویتامین‌های C، E و B12 دریافت کرده بودند.


نسبت نوزاد پسر همچنین برای زنانی که روزانه دست کم یک ظرف غلات صبحانه می‌خوردند، در مقایسه با افرادی که یک ظرف یا کمتر از آنها در هفته می‌خوردند، به شدت بالا می‌رفت.

علیرغم همه‌گیری فزاینده چاقی، میزان میانگین دریافت کالری در اقتصادهای پیشرفته کاهش پیدا کرده است. شمار بزرگسالانی که صبحانه نمی‌‌خورند نیز به میزان قابل‌توجهی افزایش یافته است.

این یافته‌ها ممکن است توضیح‌دهنده این امر باشد که چرا در کشورهای پیشرفته که زنان جوانان به رژیم‌های کم کالری روی آورده‌اند، جمعیت پسران در حال کاهش است.

در اغلب گونه‌ها شما فرزندان مذکر می‌تواند بسیار بیشتر از فرزندان مونث باشد. اما تنها اگر شرایط مطلوب باشد- در شرایط نامطلوب اعضای نر گونه ممکن است اصلا نتوانند جفت‌‌گیری کنند، در حالیکه ماده‌ها به طور مداوم‌تری تولیدمثل می‌کند.

اگر مادر منابع فراوانی در اختیار داشته باشد، صرف منابع در تولید فرزندان مذکر معقول است، زیرا به نسبت به داشتن یک دختر، احتمال بیشتری وجود دارد که برای او نوه‌های بیشتری تولید کند. اما در زمان‌های کمبود منابع، سرمایه‌گذاری بی‌خطرتری است.

پژوهش‌ها در مورد “لقاح آزمایشگاهی”(IVF) نشان‌دهنده آن بوده است که میزان‌های بالاتر گلوکز یا قند، رشد و نموی رویان‌های مذکر را تحریک می‌کند، در حالیکه باعث مهار رشد رویان‌های مونث می‌شود.

 

 

 

 

 

جدول مواد غذایی : 

   

مناسب برای داشتن پسر

مناسب برای داشتن دختر

ماده غذایی

قیصی هر روز به عنوان میان وعده

نه

زرد الو(قیصی)

در برنامه هر روز سعی کنید که مصرف شود

نه

مرکبات

نه

بله ولی بدون نمک

بادام

یک روز در میان

نه

اناناس

بله

نه

کنگر

نه

زیاد مصرف کنید

مارچوبه

بله

نه

شکلات

بله

نه

چغندر قرمز

بله

بله

کره

نه

بله

ماءالشعیر

بله

نه

کلوچه

بله

نه

گوجه سبز(الو)

بله

بله زیاد

ترب

خیلی کم

بله زیاد

برنج

نه

بله مخصوصا با سرکه

کاهوی سبز

بله زیاد

نه

سس ها

بله

نه

سبوس گندم

بله

نه

شربت ها

بله مخصوصا با هل و دارچین ؟به جای قند خرما یا عسل ویا کشمش میل شود

نه

چای

کم

نه

گوجه فرنگی

خیلی کم

100گرم در روز

گوشت قرمز

نه

زیاد

سرکه

نه

بله بدون نمک و خردل

خورشت محتوی سرکه و لیمو عمانی و ابلیمو

بله با نمک زیاد

نه

خیار

هر روز علی الخصوص از روزهای اول پریود

نه

خرما

نه

بله

اب معدنی

زیاد

بله کم

ادویه ها

نه

کم

اسفناج

بله

نه

انجیر

بله زیاد مصرف شود بدن را فوق العاده قلیایی  میکند

نه

توت فرنگی و تمشک

نه

بله زیاد

پنیر ها

نه

کم

بستنی

بله

نه

لوبیای خشک

نه

بله زیاد

لوبیای سبز

بله

بله

روغن نباتی

بله

نه

ژامبون

بله به مقدار زیاد

نه

ابمیوه یا سبزی

نه اصلا

زیاد/هر روز

شیر ولبنیات

بله

نه

حبوبات

نه

بله

عدس

بله

نه

ذرت

بله

نه

مارگارین

بله

نه

نارنگی

بله حتما مصرف شود

نه

خربزه

بله

نه

خردل

کم

بله زیاد

شلغم

نه

بله

گردو

بله بخصوص پسته

بله

مغزها

نه

بله زیاد

تخم مرغ

بله

بله

پیاز

بله

نه

زیتون

بله

نه

پرتغال

سعی کنید کمتر مصرف کنید

بله زیاد

نان

کمتر مصرف شود

بله

ماکارونی

بله

نه

هلو

بله

نه خیلی کم

گلابی

بله

بله

تره

بله

نه

نخود سبز

بله سرخ شده

بله بخارپز

ماهی تازه

بله

نه

کنسرو ماهی(ماهی پخته شده)

بله

کم

سیب

بله زیاد  و بصورت اب پز

نه

سیب زمینی

هر روز به مدت 40 شب هم مرد و هم زن روزی 1 استکان

نه

کاسنی

هر روز و به مقدار زیاد

نه

کشمش

از روزهای اول پریود هر روز و به مقدار زیاد

نه

نبات داغ

بله

نه

دارچین

نه

نه

سوپ های اماده(بسته بندی)

نه

نه

بیسکویت صنعتی

     

بله

نه

نوشابه های گازدار

بله

نه

نقل

نه

بله زیاد

بادام زمینی

نه

نه

کاکائو

بله  مرد بیشتر مصرف کند بخصوص نیم ساعت قبل از نزدیکی

کمرنگ و کم

قهوه

بله

بله زیاد

هویج

نه

بله

کرفس

نه

بله

زیره

نه

بله هر روز به صورت دمکرده 3 وعده

رازیانه

بله

نه

گیلاس

بله

نه

قارچ

بله

نه

چیپس و پفک

بله

نه

به

نه

بله

کلم

بله

نه

مربا

     

بله

نه

کنسرو ها

نه

نه

میگو و نرم تنان

هر روز مصرف شود

نه

موز

حتما هر روز به صورت قرص ناشتا مصرف شود

نه

فلفل سیاه

نه

بله

ماست

بله

نه

مایونز

بله

نه

فندق

بله

نه

نارگیل

بله

نه/

میوه های شیرین

بله زیاد

نه

نخود

بله

نه

سیر

نه

بله

دوغ:کشک

نه

بله

الو

     
     

هرگز

هرگز

مواد مخدر/ سیگار/قلیان/تریاک/ مشروبات و...

بله زیاد

نه

کنجد

بله

نه

مکمل ویتامینA

بله

بله

مکمل ویتامین E

بله

نه

مکمل ویتامینC

بله

نه

مکمل ویتامینB

نه

بله

CALCIUM مکمل

نه

بله

OMEGA  مکمل

بله

نه

مکمل اهن

بله

بله

مکمل اسید فولیک

بله

نه

روغن حیوانی

بله

نه

حلوا

با نمک زیاد بون سرکه

نه

باقالی

بله

نه

حلوا شکری/ارده

بله

نه

سینه مرغ

نه

بله

ران مرغ

نه

بله

خورشت الو

حتما مصرف شود

نه

غلات صبحانه/برشتوک

نه

بله

نوشیدنی سرد

نه

بله

غذاهای حاوی مواد نگهدارنده

نه

بله

بادمجان

بله

نه

تخم افتابگردان

بله

نه

تخم کدو

بله

نه

جوانه ها

نه

بله

سبوس

نه

بله

داروها

نه

بله

ذغال اخته

نه

بله

سرخ کردنی ها

نه

بله

خامه

نه

بله

شوید

     

بله

نه

زعفران

                                                                                                                            

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   + م. مطیعی - ۳:٢۱ ‎ب.ظ ; دوشنبه ٢۳ اردیبهشت ،۱۳٩٢

بلوغ

 

بلوغ

بلوغ مرحله‌ای از رشد انسان است که باعث گذر از کودکی و رسیدن به بزرگسالی می‌شود. فردی که دوران بلوغ را پشت سر گذاشته باشد بالغ نامیده می‌شود و از نظر جنسی، توانایی تولید مثل دارد.  

 

بلوغ جسمانی

بلوغ روانی

بلوغ اجتماعی

بلوغ اقتصادی

بلوغ عاطفی

بلوغ فکری

مطالب وابسته

 

 بلوغ جسمانی

بلوغ جسمانی به مجموعه تغییرات فیزیکی و فیزیولوژیکی در بدن انسان و سایر جانوران گفته می‌شود که بر اساس آنها، بیشتر بر اثر ترشح هورمونهای گوناگون، بدن کودک تبدیل به بدن بزرگسال می‌شود. بیشتر این تغییرات جنبه جنسی دارند و به غدد و اندامهای جنسی مرتبط می‌شوند. به همین علت بلوغ باعث ایجاد آمادگی، احساس نیاز و توانایی سکس و تولید مثل می‌شود. زمان، فرآیندها و نشانه‌های بلوغ در پسران و دختران متفاوت است. جهش بلوغ اصطلاحا به رشد جسمانی بسیار سریعی گفته می‌شود که معمولاً در اوایل بلوغ رخ می‌دهد که در نهایت موجب افزایش قد، وزن و رشد عضلات بدن می‌شود

 

 

 

 

 بلوغ در پسران

بلوغ در پسران دیرتر از دختران روی می‌دهد و معمولاً سنین ده تا شانزده سالگی زمان بروز بلوغ جسمانی در پسران است. سرعت بلوغ نیز در پسران کمتر از دختران است و به همین دلیل دوران بلوغ و تکمیل نشانه‌های آن در پسران بیش از دختران طول می‌کشد .

در پسرها غده هیپوفیز واقع در قاعده مغز شروع به ترشح هورمون‌هایی می‌کند که بیضه را برای تولید هورمون جنسی مردانه یعنی تستوسترون تحریک می‌کنند. این هورمون‌ها باعث ایجاد تغییراتی مثل بزرگی اعضای تناسلی و رشد موی بدن و سپس تولید اسپرم و افزایش میل جنسی می‌شوند.

نشانه‌های بلوغ در پسران که معمولاً از آنها با عنوان صفات ثانویه جنسی نیز نام برده می‌شود، عبارتند از:

  • رشد بیضه، ترشح هورمونهای جنسی و افزایش تولید اسپرم
  • رشد آلت تناسلی
  • رویش موی صورت (ریش و سبیل)
  • رویس موی زهار در پائین شکم و اطراف اندامهای جنسی
  • رویش مو در زیر بغل و سایر بخشهای بدن
  • تغییر در صدا و کلفت شدن یا مردانه شدن آن
  • رشد بدنی و تغییرات جسمانی.

 

روند رشد اندام‌ها در پسران

 

بلوغ در دختران

نخستین نشانه شروع بلوغ در دختران، قاعدگی است که معمولااز نه تا هجده سالگی آغاز می‌شود. بطور متوسط دختران برای نخستین بار در سن سیزده سالگی دچار عادت ماهیانه یا قاعدگی می‌شوند .

در دختران بعد از بالغ شدن غده هیپوفیز شروع به ترشح هورمون‌هایی می‌کند که تخمدان‌ها را برای تولید هورمون‌های جنسی زنانه یعنی استروژن و پروژسترون، تحریک می‌کنند. این هورمون‌ها باعث ایجاد تغییرات فیزیکی از جمله بزرگی پستان‌ها و لگن‌ها و رشد موهای عانه و زیر بغل می‌شوند و به دنبال آن، تخمک گذاری و قاعدگی را تحریک می‌کنند.

 

 

 

از نظر جسم، با رشد استخوانها و عضلات بدن بویژه استخوان لگن و نیز به دلیل رشد پستانها، جهش بلوغ در دختران به سرعت و در مدتی کوتاه قابل مشاهده‌است. افزایش قد معمولاً تا هجده سالگی ادامه می‌یابد .

افزایش ترشح هورمون‌‌های استروژن و پروژسترون از عوامل بروز این تغییرات است:

نشانه‌های بلوغ و یا صفات ثانویه جنسی دختران عبارتند از:

  • قاعدگی
  • رشد پستانها
  • رویش مو در اطراف اندامهای تناسلی
  • رویش موی زیر بغل
  • زنانه شدن صدا
  • افزایش و توزیع چربی در بدن

روند رشد اندام‌ها در دختران

 

نشانه‌های مشترک بلوغ

برخی نشانه‌های بلوغ در دختران و پسران هر دو دیده می‌شود:

  • افزایش قد
  • افزایش وزن
  • رویش موی زیر بغل
  • رویش موی زهار
  • تمایل به جنس مکمل
  • افزایش ترشح غدد پوستی و بوی بدن

 

 ناهنجاری‌ها

 

بلوغ زودرس :



ظاهر شدن علائم بلوغ‌ ‌ازنظر فیزیکی و هورمونی در دختران قبل از 8 سالگی و در پسران قبل از 9 سالگی،‌ ‌بلوغ زودرس نامیده می‌شود. ابتدا این کودکان بلندتر از همسن‌های خود هستند ‌ولی به‌دلیل بلوغ زودرس استخوان‌ها‌،‌ ‌در نهایت قد کوتاه‌تری در‌ ‌بلوغ خواهند داشت.


چرا‌ ‌بلوغ زودرس مهم است؟‌

‌بلوغ زودرس از دو جنبه اهمیت زیادی دارد؛ جنبه اول، علت ایجادکننده است که  متخصص مربوطه با انجام آزمایش‌های لازم و پیگیری‌های منظم و دقیق کودک، طی مدت طولانی به‌دنبال علت ایجاد آن می گردد و جنبه دوم، اثر بلوغ زودرس بر رشد قدی و روانی کودک است‌. ‌همچنین کودکان مقابل استرس‌های زمان‌ ‌جوانی قرار می‌گیرند و نمی‌دانند چه کار باید بکنند . آنها از نظر جسمی‌ ‌تظاهرات بلوغ را دارند ولی تجربه کافی ندارند. و نیز دختران با ظاهر شدن علائم بلوغ جنسی،‌ ‌ممکن است دچار وحشت و مشکلات روحی شوند.



عوامل ایجاد بلوغ زودرس کدامند؟‌

‌بلوغ زودرس در دختران، شایع‌تر از پسرهاست. در بعضی دخترها،‌ علت خاصی برای بلوغ زودرس دیده نمی‌شود و بیشتر جنبه خانوادگی دارد و در‌ ‌سایر افراد خانواده (مادر یا خواهران وی) نیز چنین حالتی دیده می‌شود، ولی در مواردی بیماری‌های مهم دستگاه عصبی مرکزی می‌تواند این حالت را ایجاد کند. گاهی تولید‌ ‌هورمون‌های جنسی زنانه که به دلائلی ایجاد می شود ،باعث بلوغ زودرس می‌شوند.



آیا‌ ‌درمان بلوغ زودرس لازم است؟‌

‌هنگامی‌که بلوغ در سنین پایین رخ دهد، رشد قدی کودکان بیشتر می‌شود و این کودکان به‌ ‌نسبت کودکان هم سن خود قدبلندتری خواهند داشت ولی پس از دو سه سال که بلوغ کامل شد، رشد قدی متوقف شده و در نهایت بزرگسالان کوتاه قدی خواهند شد. از نظر شکل فیزیکی‌ ‌نیز ممکن است مشکلاتی دیده شود. به‌علاوه از نظر روانی، این کودکان دچار مشکلات زیادی خواهند شد.
رشد اندام ها و بروز علائم بلوغ در نوجوانان کم‌سن و مقایسه خود با سایر همسالان، باعث بروز اضطراب شدید در این کودکان و‌ ‌والدین آنها می شود.

‌آثار فردی: در بعد حیات فردی بلوغ زودرس عوارضی نظیر ضعف بدن ، افت حیات عقلانی ، بروز و ظهور اضطراب ، هیجانات پر دامنه و غیر قابل کنترل ، بروز حالت یاس و تزلزل روحی ، اختلالات عصبی ، کندی در رشد فکر ، و... را در پی دارد.

آثار اجتماعی: در عرصه ی حیات اجتماعی بلوغ پیشرس موجد عوارضی از قبیل خشونت و لجاجت ، عصیان در برابر دیگران ، تن دادن به انزوا و گوشه گیری ، پدید آمدن روابط و ارتباطات نامناسب و غلط ، افت کار و تحصیل ، هدف قرار دادن مساله ی جنسی در عرصه ی زندگی و غیره می باشد.

مشکلات اخلاقی: بلوغ زودرس از لحاظ اخلاقی یک آفت خوانده می شود به این علت که نوجوان از نظر عقلانی در شرایط سنی کودکان هم سن خود اما از نظر جسمی و تمایلات نفسانی، تمایلات و خواسته های غریزی بزرگتر ها را دارد. به عبارت دیگر فرد 10 ساله تمنای 16 ساله ها را دارد. و از اینکه بتواند در برابر آن خواسته ها موضع معقولی بگیرد ناتوان خواهد بود.



علل و عوامل بلوغ زودرس در کودکان:

1. عوامل ارثی یا ژنتیک و انتقال این ویژگی زود رسی بلوغ از والدین و اجداد به فرزندان

2. عامل تغذیه ، بویژه غذاهای هورمون دار و مصرف زیاد مواد پروتئینی مانند گوشت و تخم مرغ و غیره

3. عوامل اجتماعی و فرهنگی مانند دیدن صحنه های جنسی و شنیدن داستان ها و شرح حال های مربوط به آن نوع مسائل ، تصویر ها و تبلیغات انواع رسانه ها مانند تلویزیون و ماهواره ، اینترنت و سی دی و غیره.

4. بازی ها و نوازش های غلط و بی غرض توسط والدین در دوران خردسالی

5. اضطرابات و نا امنی های مکرر برای کودک و دلشوره هایی که برای او در عرصه ی زندگی حاصل می شود و او را در خود غرق می کند.

6. از دیگر عوامل ایجاد بلوغ زودرس می توان به وجود عوامل محیطی مثل نوع لباس ، معاشرت ناصحیح ، ستایش جنس مخالف نزد کودک ، تعقیب کنجکاوی و تجسس توسط کودک ، نیاز شدید به محبت ، نقص اخلاق و شوخی های بی بندوبار و ... میتوان نام برد.

عوامل اجتماعی و فرهنگی مانند دیدن صحنه های جنسی و شنیدن داستان ها و شرح حال های مربوط به آن نوع مسائل ، تصویر ها و تبلیغات انواع رسانه ها مانند تلویزیون و ماهواره ، اینترنت و سی دی و غیره می تواند از علل مهم ایجاد بلوغ زود رس دانست.

 

ارتباط چاقی با بلوغ زودرس :

طبق آزمایش‌ها و تحقیقات انجام شده، هم در مورد پسران و هم در مورد دختران، چاقی و بلوغ جنسی در ارتباط با یکدیگرند، اما این وابستگی و ارتباط با یکدیگر متفاوت است، از این نظر که در دختران ارتباط مثبت و در پسران ارتباطی منفی بین این دو وجود دارد.

به این معنی که دختران مبتلا به بلوغ جنسی زودرس، چاق‌تر از حد معمول هستند، اما پسران مبتلا به بلوغ زودرس، لاغرتر از حد معمول‌اند.

در هر دو مورد، به محض مشاهده چاقی یا لاغری غیرعادی، باید آزمایش‌ها و ملاحظات مربوط به بلوغ زودرس را انجام داد.



راهکار های بلوغ زودرس کودکان:

1. والدین باید با ایجاد رابطه ی صادقانه و دوستانه با دختر یا پسر مبتلای خود ، برای او پیدایش این تغییرات را توضیح دهند و او را از مراقبت ها ی ضروری آگاه کنند.

2. ارتباط والدین با معلمان فرزندشان جهت بر قراری ارتباط دوستانه ی آنان با کودکان هم سن خود و جلو گیری از ایجاد مشکلات روانی در این زمینه.

3. رعایت عوامل و شرایط فردی و خانوادگی و اجتماعی قابل کنترل (عوامل و شرایط ذکر شده در مورد علل بلوغ زودرس) جهت تعدیل و کاستن از عوارض و پی آمد های بلوغ پیشرس در زندگی حال و آینده ی این کودکان.

4. مراجعه به متخصص مربوطه جهت بررسی و درمان پیشرسی بلوغ کودکان برای پیشگیری از مشکلات استخوانبندی ، رشد قدی و فیزیکی و انجام معاینات و آزمایش های مداوم.



بنابراین درمان باید بسیار زود شروع شود (قبل از سن استخوانی 12سال برای دختران و 13 سال برای پسران.) در صورت موفقیت، پزشک درمان را تا‌ ‌رسیدن کودک به سن طبیعی بلوغ ادامه می‌دهد و سپس قطع می‌کند تا بلوغ به‌طور طبیعی‌ ‌در سن طبیعی پیش‌ رود. آگاهی والدین به نشانه‌های بلوغ زودرس با مراجعه زود و به موقع موفقیت درمان را به‌دنبال دارد. نکته مهم این است که هوش این کودکان‌ ‌طبیعی و حتی در مواردی بالاتر از کودکان هم‌سن است.

 

بلوغ زودرس جنسى در پسران:

 

 

عواملى باعث بلوغ مى شوند که کاملا و به درستى براى ما شناخته نشده اند. یک محور مهم در بدن وجود دارد که ممکن است دربرگیرنده عوامل مربوط به بلوغ جنسى باشد که به نام محور هیپوتالاموس ـ هیپوفیز و غدد جنسى یا غدد فوق کلیوى, مورد توجه بسیار است. هیپوفیز هورمونهاى گنادوتروپین را ترشح مى کند و هیپوتالاموس هورمونهاى محرک هیپوفیز را مى سازد و آزاد مى کند و این مسیر هورمونى به غدد هدف یعنى غدد جنسى یا فوق کلیوى ختم مى شود. قبل از شروع بلوغ ترشحات هورمونى گنادوتروپین از هیپوفیز کم است ولى احتمالا تحت تإثیر غدد جنسى مردانه کنترل مى شود. براى اینکه در نمونه هاى تجربى و آزمایشگاهى دیده شده که اگر فرد مذکرى قبل از بلوغ اخته شود در واقع کنترل غدد جنسى بر هورمون گنادوتروپین کاهش یافته و سطح گنادوتروپین ها افزایش مى یابد. با شروع دوره بلوغ سطح هورمونهاى جنسى بخصوص در خواب اوج مى گیرد و بعد از اینکه دوره بلوغ شروع شد سطح هورمونهاى جنسى وFSH/LH در طول روز و بیدارى نیز افزایش مى یابد. آندروژنها نیز توسط غدد یاد شده ساخته مى شود.

تستوسترون یا هورمون جنسى مردانه در زندگى جنینى از حدود هفته هفتم حاملگى در غدد جنین مذکر شروع به ساخته شدن مى کند و ترشح آن افزایش مى یابد. ترشح و افزایش تستوسترون باعث تغییرات و شکل گیرى اعضاى تناسلى خارجى یک فرد مذکر مى شود. بلوغ در یک نوجوان مذکر با رویش مو در صورت, عقب رفتن خط رویش مو در پیشانى, وضعیت ظاهرى بدن و لگن و اندامها, رویش مو در زیر بغل و ناحیه زهار به طرف بالا و به شکل لوزى شروع مى شود. تغییر صدا نیز تقریبا در همین زمان اتفاق مى افتد. تمامى این فرآیندها از حدود 11, 12 سالگى شروع مى شوند و غالبا در یک دوره 5 ساله تکمیل مى شوند. البته سن شروع بلوغ و مراحل تکمیل آن در افراد مختلف متغیر است.


بلوغ زودرس جنسى:

بلوغ جنسى در سنین قبل از 9 سالگى در پسرها به عنوان یک رویداد غیر طبیعى تلقى مى شود. بلوغ زودرس واقعى یا بلوغ هم جنسىIsosexual کامل, زمانى به وجود مىآید که مردسازى ناقص و فرآیند اسپرماتوژنز (ساختن اسپرم) روى داده باشد. در حالى که بلوغ زودرس کاذب یا بلوغ زودرس هم جنسى ناقص در مواردى به وجود مىآید که مردسازى بدون ساخت اسپرم اتفاق افتاده باشد. یعنى اینکه تشکیل آندروژن ناشى از فعال شدن زودرس سیستم هیپوفیز ـ هیپوتالاموس نیست. هرچند افتراق این دو مشکل است, اما این تفاوت وجود دارد.
مجموعه علل یا سندرومهایى که منجر به مردسازى زودرس مى شوند شامل تومورهاى سلول لیدیگ ((سلول مولد آندروژن)), تومورهاى مترشحه گنادوتروپین کوریونیک انسانى یا(HCG) , تومورهاى غده فوق کلیوى, هیپرپلازى و پرکارى مادرزادى غده فوق کلیوى, تجویز آندروژن یا هیپرپلازى و پرکارى سلولهاى لیدیگ مى باشند. در همه این موارد دیده شده که سطح تستوسترون یا ((هورمون جنسى مردانه)) پلاسما به صورت نامتناسب با سن افزایش قابل توجهى پیدا مى کند. و علایم بلوغ زودرس جنسى و صفات ثانویه جنسى بروز پیدا مى کند. تومورهاى سلول لیدیگ در کودکان به ندرت دیده مى شود اما باید توجه داشت در مواردى که اندازه بیضه هاى کودک متقارن نیست احتمال تومور سلول لیدیگ وجود دارد. و باید معاینات و آزمایشات لازم صورت گیرد. بقیه تومورهاى فوق الذکر از جمله تومور مردساز غده فوق کلیوى نیز مقادیر زیادى در نهایت تستوسترون مى سازند که باعث دگرگونى شرایط عادى کودک مى شوند و بلوغ زودرس جنسى اتفاق مى افتد.

یکى از علل بلوغ زودرس جنسى در پسران, هیپرپلازى مادرزادى یا افزایش فعالیت غده فوق کلیوى است که منجر به افزایش سطح ماده اى به نام 17 هیدروکسى پروژسترون و در نتیجه افزایش سطح آندروژن مى شود. در این اختلال افزایش ترشح گنادوتروپین ممکن است در اوایل ثانویه بوده به طورى که بلوغ زودرس واقعى پس از آن روى دهد.

در یک مورد خاص بلوغ زودرس جنسى مستقل از گنادوتروپین در پسرها ممکن است روى دهد که ناشى از هیپرپلازى اتونوم (خودکار) سلول لیدیگ باشد; یعنى بدون اینکه تومور سلول لیدیگ به وجود آمده باشد. این اختلال به صورت اتوزومال محدود به مردان, از پدر به پسرانش منتقل مى شود و یا از مادرانى که حامل سالم این بیمارى هستند به پسران منتقل مى شود. در این مورد خاص مردنمایى و علایم بلوغ زودرس جنسى حتى در سن 2 سالگى شروع مى شود. سطح هورمون تستوسترون افزایش مى یابد و حتى به میزان بالغین مى رسد.

همان طور که گفتیم یکى دیگر از علل بلوغ زودرس جنسى در پسران فعال شدن زودرس سیستم هیپوتالاموس ـ هیپوفیز است که یا بدون علت ((ایدیوپاتیک)) است و یا در اثر تومورهاى سیستم اعصاب مرکزىCNS یا در اثر عفونتها و سایر ضایعات ایجاد مى شود. امروزه با پیدایش روشهاى تشخیصى پیشرفته مثلC.t.scan وMRI تإخیرهاى گذشته در تشخیص بیمارى از بین رفته و یا کمتر روى مى دهد.
اگر بلوغ زودرس جنسى در پسران ناشى از تومورهاى مولد استروئید یا گنادوتروپین باشد و یا هیپرپلازى مادرزادى غده آدرنال (فوق کلیوى) یا اختلال در سیستم عصبى مرکزىCNSدرمان به رفع این علل بستگى دارد.


بلوغ زودرس چندجنسى:
اگر در پسران نابالغ علایم جنسى زنانه بروز پیدا کند ممکن است ناشى از افزایش متوسط یا شدید هورمون زنانه سازى به نام ((استروژن)) باشد.
به طور کلى و با توجه به پیشرفتهاى چشمگیر در پاراکلینیک و ابزارهاى تشخیص بیماریها هیچ گونه تإخیرى در شناخت این بیمارى موجه نیست. هنوز هم با وجود پیشرفت تکنولوژى, معاینه دقیق بیمار و علم و تجربه پزشک اهمیت و جایگاه خاص خویش را دارد. آنچه در این اختلال مهم است معاینه دقیق بدو تولد و پیگیرىهاى بعدى و تشخیص و درمان مناسب و سریع است که هم بیمار را از ناهنجاریها و ناراحتى هاى جسمى و فیزیکى مراقبت مى کند و هم زمینه هاى بروز اختلالات عصبى را از بین مى برد و از بروز بسیارى از مشکلات اعصاب و روان و اختلالات رفتارى و اضطرابى پیشگیرى به عمل می آید.

 

در اکثر اوقات بلوغ زودرس جنسی یک خصیصه فامیلی است که به طور طبیعی اتفاق می افتد اما بعضی مواقع نیز در اثر یک بیماری شدید عضوی، مثل ضایعات و تومورهای هیپوتالاموس، مننژیت و انسفالیت ایجاد می شود. اما در درجه اول باید بلوغ جنسی واقعی را از بلوغ جنسی کاذب تشخیص داد. نکته مهم این است که در جریان بلوغ واقعی دوره قاعدگی به طور طبیعی انجام می شود. وجود پولیپ روده و هیپرپیگمانتاسیون مخاطی و لکه های شیر قهوه ای روی پوست ـ کم کاری تیروئید یا هیپوتروئیدیسیم ممکن است عواملی برای تشخیص بلوغ زودرس جنسی باشند و یا در تشخیص به ما کمک نمایند. به هر حال تشخیص بموقع و درمان سریع بیماری برای بیمار منافع زیادی دارد. زیرا بسیاری از کودکان مبتلا به بلوغ زودرس عاقبت به علت بسته شدن سریع اپی فیز استخوانها دچار کوتاهی قد و قامت و حتی کوتولگی می شوند.

وقتی جوانه و برجستگی سینه در دختران، قبل از 8 سالگی ظاهر شود یا شروع عادت ماهانه قبل از 9 سالگی باشد در واقع بلوغ جنسی زودرس اتفاق افتاده است. هنگامی که صفات ثانوی جنسی با ژنوتیپ (جنسیت ژنتیکی و غددی) فرد متناسب باشد یعنی به صورت ژنتیک زن ساز باشد و ظاهر فرد نیز دختر باشد این را اصطلاحا بلوغ جنسی زودرس همان جنس «Isosexual» می گویند. و همین حالت در پسران نیز ممکن است اتفاق بیفتد. اما اگر صفات ثانویه جنسی (ظاهر فرد) با جنسیت ژنتیکی هماهنگ نباشد یعنی به صورت مردسازی در دختران و یا زن سازی در پسران باشد می گویند آن فرد دچار بلوغ زودرس غیر همان جنسی یا «Heterosexual» شده است.

بلوغ زودرس جنسی دختران به صورت «Isosexual» یا همان جنسی به دو صورت عمده بروز پیدا می کند: در یک دسته بلوغ زودرس جنسی واقعی است یعنی با شروع بلوغ طبق روال عادی اما زودتر از موعد مشخص می شود. در این گروه هورمونهای گنادوتروپین دچار افزایش ترشح می شوند و سیکلهای قاعدگی نیز افزایش پیدا می کنند. معتقدند که بیش از 90 درصد بلوغ جنسی زودرس جنبه سرشتی دارد و علت مشخصی برایش نمی توان پیدا کرد. یعنی محور سیستم عصبی مرکزی «CNS»، هیپوتالاموس و هیپوفیز، زودتر از موعد طبیعی فعال می شود و تکامل زودرس پیدا می کند اما علت ناشناخته است. نکته جالب توجه این است که در بیش از 50% از این بیماران نوار مغز یا «الکتروانسفالوگرافی EEG» آنها غیر طبیعی است. در واقع بروز صفات ثانویه جنسی و شروع زودرس و زیاد قاعدگی و تخمک گذاری ممکن است منجر به بروز و تشدید اختلالات اعصاب و روان شود. با توجه به این موضوع مهم شروع درمان به محض تشخیص قطعی، الزامی است. درمان دارویی عمدتا به وقفه ترشح هورمونهای «گنادوتروپین» معطوف می شود. از آنجایی که بلوغ زودرس غالبا با بسته شدن زودرس صفحه رشد استخوانها نیز همراه است و باعث کوتاهی قد می شود، متأسفانه همیشه با اقدام درمانی نمی توان جلوی این عارضه را گرفت ولی به هر حال شروع سریع تر درمان در این مورد هم مؤثر است.

در حدود 10% از موارد بلوغ جنسی زودرس در اثر بیماریهای جسمی مغز مثل تومورهای مغزی، انسفالیت، مننژیت، صدمات و ضربه به جمجمه هیدروسفالی و سایر بیماریها به وجود می آید. این گروه از بیماران دچار بلوغ زودرس جنسی دارای علت شناخته شده هستند. در هر صورت باید این دو گروه را از نظر علت شناسی از هم تشخیص داد چرا که گاهی بعضی از این بیماران که جزو گروه با علت ناشناخته قرار می گیرند مبتلا به تومور مغزی هستند. بنابراین ضمن انجام آزمایشات هورمونی بایستی سیتی اسکن و یا MRIاز مغز به عمل آید اما با همه اینها آنچه که در رابطه با ضایعات تومورال به تشخیص بیشتر کمک می کند، وجود علایم و نشانه های عصبی همراه بلوغ زودرس جنسی است. در صورتی که وجود تومور مغز قطعی شود عمل جراحی و رادیوتراپی ضروری است و میزان و درصد موفقیت درمان به پیشرفت ضایعه دارد.

در گروه دیگری از دختران مبتلا به بلوغ زودرس جنسی علت را باید در غده فوق کلیوی بیمار جستجو کرد. البته این ضایعه به ندرت اتفاق می افتد اما در صورت وقوع به صورت هیپرپلازی یا افزایش فعالیت مادرزادی غده فوق کلیوی است معتقدند که این دسته از بیماران با کمبود آنزیمی به نام «21 هیدروکسیلاز» مواجه هستند.

نوع دیگر بلوغ زودرس جنسی، کاذب است. وقتی فردی به ظاهر دختر علایم زن نمایی به علت افزایش تولید هورمون استروژن داشته باشد اما دوره ماهانه نداشته و یا تخمک گذاری نمی کند این فرد دچار بلوغ زودرس جنسی کاذب می شود. علل مختلفی برای ایجاد این نوع بلوغ وجود دارد. شایع ترین علت آن کیستها یا تومورهای تخمدانی مترشحه استروژن می باشد. این نوع تومورها با پولیپهای روده ای همراه است. در اینجا هم سونوگرافی تخمدانها و سیتی اسکن می تواند در تشخیص و شناسایی آسیب و علت بیماری کمک زیادی کند.

بلوغ زودرس جنسی Hetrosexual یا غیر همان جنسی، حالتی است که در دختران نابالغ اتفاق می افتد که دچار علل مردسازی می شوند. پرفعالیتی و هیپرپلازی مادرزادی غده فوق کلیوی و همچنین بعضی از تومورهای تخمدانی یا غده فوق کلیوی باعث ترشح هورمونهای جنسی مردانه یعنی آندروژنها می شوند که در اندامهای تناسلی بیمار ابهام ایجاد می شود بخصوص پرکاری غده فوق کلیوی که با اَشکال متنوعی از ابهام در دستگاه تناسلی خارجی همراه است.

در مواجهه با بیماران دچار بلوغ زودرس به چه علایمی باید توجه کنیم؟

همان طور که قبلاً گفتیم این مشکل می تواند به صورت اشکال متنوع و علایم مختلفی همراه باشد. تشخیص بموقع و اقدام سریع درمانی اغلب کمک زیادی به رفع مشکل بیمار می کند. بروز علایم ثانویه جنسی به طور زودرس یکی از علایم مهم است. یکی از این علایم پرمویی و رویش زودرس موهای زیر بغل و ناحیه زهار است. حتی گاهی رویش مو در صورت هشداردهنده است. اگر چنانچه اعضای تناسلی خارجی دختری مبهم باشد و در تشخیص مذکر و مؤنث بودن او تردید وجود دارد در اسرع وقت باید به پزشک مراجعه شود.

شواهدی از علایم کم کاری تیروئید و سابقه مصرف داروهای حاوی استروژن عواملی هستند که منجر به بلوغ زودرس کاذب می شوند و باید مورد توجه قرار بگیرند. رشد نامتناسب و یا متوقف شده طولی استخوانها نیز مهم است. سردردهایی که با تغییرات جنسی زودرس همراهند از اهمیت خاصی برخوردارند. وجود ناراحتی گوارشی همراه مثل پولیپهای روده قابل توجه اند. وجود برخی تغییرات مخاطی و تغییر رنگ مخاط و پوست و لکه های شیر قهوه ای پوستی ممکن است در تشخیص بیماری مؤثر باشد. گاهی نیز با وجود ترشح شیر از سینه به طور زودرس یا «گالاکتوره» باید به فکر بلوغ زودرس جنسی باشیم. نکته مهم دیگری که باید به آن توجه کنیم وجود علایم عصبی و روانی است. اضطراب و افسردگی ممکن است در اثر بروز عدم تعادل هورمونی و یا ناشی از اختلال در هویت جنسی ایجاد شوند؛ بنابراین تشخیص بموقع و درمان سریع و مناسب در پیشگیری از بیماری اعصاب و روان و حفظ بهداشت روانی به طور نسبی مؤثر است.

 

بلوغ دیررس:

ایجاد نشدن به موقع تغییرات فیزیکی و هورمونی متناسب با افزایش سن ، بلوغ دیررس نام دارد. 3 درصد پسر بچه ها گرفتار بلوغ دیررس می شوند. بلوغ دیررس در پسرها خیلی شایع تر از دخترها می باشد.

 بلوغ جنسی دیررس چیست؟
دوران بلوغ، زمانی است که بدن شما از شکل کودکی به شکل بزرگسالی رشد می‌کند. معمولاً رسیدن به دوران بلوغ از طریق تغییرات بدن، قابل درک است.در مورد دختران، نمود آن به صورت بزرگ شدن سینه‌ها، مو در آوردن، افزایش ناگهانی رشد و شروع عادت ماهانه است. شکل کلّی بدن نیز احتمالاً دچار تغییر می‌شود.
باسن عریض‌تر می‌شود و انحنای بدن مشخص‌تر از قبل می‌گردد. در مورد پسران نیز شروع دوران بلوغ با مو در آوردن، افزایش ناگهانی رشد و بزرگتر شدن بیضه‌ها و آلت تناسلی مشخص می‌شود. شکل کلّی بدن آن‌ها نیز شروع به تغییر می‌کند. شانه‌ها عریض‌تر و بدن عضلانی‌تر می‌گردد.
این تغییرات به دلیل هورمون‌های جنسی (تستوسترون در پسران و استروژن در دختران) است که توسط بدن، بسیار بیشتر از قبل، تولید می‌شود.
سن شروع و خاتمه دوران بلوغ در افراد مختلف بسیار متفاوت است. این دوران در دختران معمولاً بین ۷ تا ۱۳ سالگی و در پسران بین ۹ تا ۱۵ سالگی اتفاق می‌افتد، هر چند ممکن است در بعضی افراد، زودتر یا دیرتر از این صورت گیرد.
امّا گاهی اوقات، فردی از این محدوده سنی عبور می‌کند بدون آن که هیچ نشانه‌ای از تغییرات بدنی بروز دهد. به این پدیده، بلوغ دیررس گفته می‌شود.

بلوغ دیررس در پسرها:

این تاخیر ممکن است چند سال طول بکشد و اگر کودک سرانجام به بلوغ کامل ولی با تاخیر برسد، به آن بلوغ دیررس سرشتی گفته می شود. در پسر بچه مبتلا به بلوغ دیررس، تغییرات جنسی ثانویه اتفاق نمی افتند و به وضوح از همسالان و همکلاسی های خود عقب می ماند. آقای تانر (Tanner) یک دانشمندی است که برای ظاهر شدن مرحله به مرحله بلوغ مراحلی را هم برای پسران و هم برای دختران قایل شده است و از آن برای توصیف چگونگی پیشرفت بالینی بلوغ در پسران و دختران استفاده می شود. اولین نشان بلوغ جسمی در پسران، افزایش اندازه بیضه ها است و باید حداکثر تا سن 14 سالگی اتفاق بیفتد. در بدن هر مردی یک محور یا آبشار هورمونی وجود دارد که از بالا به پائین از اجزا زیر تشکیل شده اند: هیپوتالاموس، هیپوفیز و بیضه ها. بیضه ها هورمونی به اسم GnRH ترشح می کند، این هورمون به غده هیپوفیز رفته و سبب ترشح دو هورمون LH و FSHمی شود. این دو هورمون از طریق جریان خون به بیضه ها رفته و هورمون LH سبب ترشح هورمون تستوسترون توسط بیضه ها می شود و هورمون FSH سبب تولید اسپرم توسط بیضه ها می گردد. هورمون تستوسترون عامل ایجاد علایم بلوغ در پسر بچه ها می باشد. مهم ترین اختلال در بلوغ دیررس این است که غده هیپوتالاموس به موقع اقدام به ترشح هورمون GnRH نکرده و در نتیجه بیضه ها فعالیت خود را شروع نمی کنند.
جهت راهنمایی والدین و خوانندگان محترم، فرایند بلوغ طبیعی در پسران در پایین شرح داده می شود، هرگونه تغییر در این فرایند ممکن است نشان بلوغ دیررس و یا عدم بلوغ باشد، اگر این مشکل به موقع تشخیص داده شود می توان با درمان مناسب به بیمار کمک کرد تا بلوغ طبیعی خود را به دست آورد.
• اولین نشان بلوغ بزرگ شدن بیضه ها است. آن معمولا ما بین 13-12 سالگی اتفاق افتاده و حداکثر باید تا 14 سالگی اتفاق بیفتد. حجم بیضه در قبل از بلوغ 2 میلی لیتر است که در شروع بلوغ به 4 میلی لیتر می رسد.
• رشد آلت تناسلی و کیسه بیضه، یک سال بعد از شروع بزرگ شدن بیضه ها اتفاق می افتد.
• نشانه های تغییر در آلت تناسلی (بزرگ شدن) و کیسه بیضه (تغییر رنگ و ضخیم شدن) و رشد مو در ناحیه زهار 2-1 سال پس از شروع بزرگ شدن بیضه ها اتفاق می افتند.
• حدود 50 درصد پسر بچه ها هنگام بلوغ دچار بزرگ شدن سینه ها می شوند.
• علایم بعدی عبارتند از: رشد سریع قد، کلفت شدن صدا، جوش صورت و رویش موی صورت. رشد بدن از دست ها و پاها شروع و به تنه ختم می شود. رویش موی صورت آخر از همه اتفاق می افتد.
ما بین پسران و دختران در فرایند بلوغ یک عده تفاوت هایی وجود دارند این تفاوت ها عبارتند از:
• بلوغ در دختران 2-1 سال زودتر از پسران شروع می شود.
• تکامل بلوغ در دختران در یک مدت زمان کوتاه تری از پسران اتفاق می افتد.
• دختران معمولا 4 سال پس از شروع تغییرات فیزیکی از نظر رشد قد و باروری کامل می شوند.
• پسران تا 6 سال پس از شروع علایم فیزیکی بلوغ به رشد خود ادامه می دهند.
• بلوغ در دختران معمولا ما بین 14-9 سالگی کامل می شود ولی آن در پسران مابین 17-10 سالگی است.
بلوغ دیررس و غیرطبیعی علل خیلی زیادی دارد باید حداکثر تلاش را کرد تا علت بلوغ غیرطبیعی و یا عدم بلوغ را به موقع تشخیص داد.
علل بلوغ دیررس را می توان به شرح زیر خلاصه کرد:
علل مرکزی (یعنی بیماری هایی که در مغز سبب اختلال در بلوغ می شوند)
• محور یا آبشار هیپوتالاموس – هیپوفیز - بیضه ها سالم است
o تاخیر بلوغ سرشتی که سرانجام کودک به بلوغ طبیعی خواهد رسید
o بیماری های مزمن مثل نارسایی کلیه
o سوتغذیه
o ورزش حرفه ای
o محرومیت های روحی و روانی
o مصرف کورتون
o کم کاری تیروئید
• محور یا آبشار هیپوتالاموس – هیپوفیز - بیضه ها بیمار است
o تومورهای مجاور محور فوق
o بیماریهای مادرزادی مثل کم کاری مادرزادی غده هیپوفیز
o جراحی مغز و آسیب به جمجمه مثل تصادف
o بیماری های که در آن غده هیپوتالاموس هورمون GnRH ترشح نمی کند.
علل محیطی (یعنی بیماری هایی که خود نسج بیضه را گرفتار می کنند)
• آسیب دو طرفه به بیضه ها مثل عدم نزول دو طرفه بیضه، فقدان دو طرفه بیضه، عفونت بیضه ها مثل عفونت اریونی بیضه
• اختلالات کروموزومی
• شیمی در مانی و پرتودرمانی
• مصرف بعضی از داروها
تشخیص: جهت تشخیص دقیق اختلال در بلوغ باید پزشک معالج برحسب شرایط بیمار از مجموعه ای از موارد زیر استفاده نماید:
• بررسی از نظر بیماری های مزمن مثل نارسایی کلیه
• بررسی از نظر وجود اختلالات کروموزومی
• تست های تشخیصی برای پی بردن به عملکرد هیپوتالاموس و هیپوفیز
• تعیین سن استخوانی بیمار
• MRI یا CT اسکن از جمجمه
درمان
• درمان بلوغ دیررس سرشتی معمولا لازم نیست و اگر نیاز شد بر حسب تشخیص پزشک یک دوره درمان جایگزین با داروهای مناسب انجام می شود.
• اگر نقص در هیپوتالاموس و یا هیپوفیز باشد، باید بیمار به موقع و به مقدار لازم هورمون های LH و FSH را دریافت نماید.
• اگر نقص در بیضه ها است باید بیمار به مقدار مورد نیاز هورمون تستوسترون دریافت کند.


 

بلوغ دیررس در دخترها:

  بلوغ دیررس دختران وقتی است که شروع اولین علامت بلوغ یعنی رشد سینه ها از سن 14 سالگی بگذرد. بیماری های مزمن مثل دیابت و بیماری فیبروسیستیک باعث بلوغ دیررس می شود. ژنتیک، مشکلات هیپوفیز، تیروئید، تخمدان، سوء تغذیه از علت های دیگر بلوغ دیررس است. دخترانی که ورزش سنگین دارند و بدن بسیار لاغر دارند، در معرض بلوغ دیررس هستند. مصرف دارو (به خصوص ماری جوانا) و استرس زیاد باعث بلوغ دیررس می شود. درمان مانند بلوغ زودرس با درمان دارویی و در صورت لزوم جراحی است.

حمایت روانی والدین از فرزند در هر دو مورد بلوغ زودرس و دیررس نقش موثری در درمان دارد.

دلایل بلوغ جنسی دیررس:
دلایل چندی برای بلوغ جنسی دیررس وجود دارد. غالباً این پدیده به زمینه خانوادگی بر می‌گردد. یعنی کسی که بلوغ جنسی دیررس دارد احتمالاً پدر و مادر، عموها، عمه‌ها، دایی‌ها، خاله‌ها، برادران یا خواهرانش هم بلوغ دیررس داشته‌اند. به این پدیده درنگ سرشتی گفته می‌شود و معمولاً‌ به درمان خاصی نیاز ندارد. این گونه نوجوانان نهایتاً به طور طبیعی رشد خواهند یافت، فقط کمی دیرتر از همسالان خود.
مشکلات پزشکی نیز می‌تواند باعث بلوغ دیررس گردد. افرادی که به بیماری‌های مزمنی چون دیابت، اختلال غدد برون ریز (فیبروزکیستیک)، بیماری کلیه و یا حتی آسم مبتلا باشند ممکن است دوران بلوغ را از سنین بالاتری شروع کنند زیرا بیماری آن‌ها، رشد بدنشان را مشکل‌تر می‌سازد. درمان مناسب و کنترل بهتر این بیماری‌ها می‌تواند به جلوگیری از بلوغ دیررس کمک کند.
افرادی که دچار سوء تغذیه باشند نیز ممکن است دیرتر از کسانی که رژیم غذایی سالم و متعادلی دارند رشد یابند. برای مثال، نوجوانانی که دچار اختلال تغذیه بی‌اشتهایی عصبی هستند غالباً آنقدر وزن از دست می‌دهند که بدنشان نمی‌تواند به نحو مناسب رشد کند.
دخترانی که به صورت حرفه‌ای ورزش می‌کنند نیز ممکن است دچار تأخیر در رشد شوند زیرا تمرینات شدید آن‌ها را لاغر و نحیف می‌کند. بدن دختران قبل از ورود به دوران بلوغ و شروع عادت ماهانه، نیازمند مقدار بخصوصی چربی است.
بلوغ جنسی دیررس به دلیل مشکلاتی در غدّه هیپوفیز یا غدّه تیروئید نیز می‌تواند باشد. این غدّه‌ها هورمون‌های مهم برای رشد بدن را تولید می‌کنند.
برخی افرادی که در زمان طبیعی، وارد دوران بلوغ نمی‌شوند، دچار مشکلات کروموزومی هستند. مشکلات کروموزمی می‌تواند با فرایند رشد طبیعی تداخل کند. سندروم (نشانگان) ترنر، نمونه‌ای از اختلال کروموزومی است. این بیماری هنگامی بروز می‌کند که یکی از دو کروموزم X زنان، غیرطبیعی باشد یا وجود نداشته باشد. این امر به مشکلاتی در چگونگی رشد دختر و رشد تخمدان‌های او و تولید هورمون‌های جنسی می‌انجامد.
زنانی که دارای سندروم ترنر باشند و درمان مناسب نشده باشند، از نظر بدنی کوچک‌تر از حدّ طبیعی و نازا هستند و ممکن است مشکلات پزشکی دیگری نیز داشته باشند.
مردانی که دچار سندروم (نشانگان) کلاین‌فلتر هستند با یک کروموزم X اضافی به دنیا آمده‌اند (XXY به جای XY ). این بیماری نیز می‌تواند باعث کند کردن رشد جنسی گردد.


 روش های درمان :
خبر خوب این است که پزشکان معمولاً می‌توانند به نوجوانانی که دچار بلوغ دیررس هستند کمک کنند که رشد طبیعی‌تری داشته باشند. علاوه بر انجام آزمایش‌های جسمی، سابقه پزشکی شما را با پرسش‌هایی در مورد هرگونه عوارضی که داشته‌اید، وضعیت سلامتی شما در گذشته، وضعیت سلامت خانوادگی، داروهایی که مصرف می‌کنید، حساسیت‌هایی که دارید و موضوعاتی از قبیل الگوهای رشد افراد خانواده، قابل اهمیت است.  بهتر است تیروئید، هیپوفیز، کروموزوم‌ها مورد بررسی قرار گیرد. به دست آوردن «سن استخوان» با اشعه ایکس نیز به ما کمک می‌کند که به طبیعی بودن یا نبودن رشد استخوان شما پی ببریم.
در بسیاری از موارد، ما قادر خواهیم بود که به شما اطمینان دهیم که مشکل جسمی خاصی وجود ندارد و فقط دوره رشد شما کمی دیرتر از حدّ میانگین است.
اگر ما مشکلی را بیابیم، احتمالاً شما را به یک متخصص غدّد درون ریز یا متخصص دیگری، برای آزمایش‌های بیشتر، معرفی خواهیم کرد.
برخی از نوجوانانی که دچار بلوغ دیررس هستند، حتی پس از آن که پزشک به آنان اطمینان داد که مشکل خاصی ندارند و وضعیتشان طبیعی است، دوران سختی را در انتظار فرا رسیدن بلوغ می‌گذرانند. در بعضی موارد، پزشکان ممکن است برای دوره کوتاهی (معمولاً چند ماه)، هورمون‌های درمانی را تجویز کنند تا تغییرات دوران بلوغ آغاز گردد. معمولاً هنگامی که چند ماه بعد درمان متوقف شد، هورمون‌های خود نوجوان، ادامه فرایند بلوغ را تکمیل خواهد کرد.
۴) کنار آمدن با بلوغ دیررس
بسیار سخت است که فردی شاهد رشد دوستان و همسالانش باشد، در حالی که چنین چیزی در مورد خودش اتفاق نیافتاده باشد. ممکن است فکر کند که هرگز به آن‌ها نخواهد رسید. همکلاسی‌های مدرسه ممکن است با او شوخی کنند یا مسخره‌اش کنند.
حتی هنگامی که پزشک یا پدر و مادر فرد به او اطمینان دهند که همه چیز عادی است، و حتی هنگامی که خود فرد هم چنین اعتقاد داشته باشد، باز هم در انتظار چیزی بودن که می‌تواند بر احساس فرد نسبت به خودش اثرگذار باشد، دشوار است.
اگر احساس افسردگی می‌کنید یا درمدرسه و بین دوستان مشکلی در رابطه با تأخیر در رشدتان دارید، با پدر و مادر خود، یا فرد دیگری که به او اعتماد دارید صحبت کنید و از آنان بخواهید که مشاور یا درمانگری را که بتوانید مشکلتان را با او در میان بگذارید، پیدا کنند. این فرد می‌تواند به شما در کنترل احساساتتان کمک کند و راه‌هایی را برای کنار آمدن با این مشکل به شما یاد دهد.
پذیرش و کنار آمدن با بلوغ جنسی دیررس برای هر کسی می‌تواند دشوار باشد، امّا مشکلی است که معمولاً قابل حل است

 

بلوغ روانی

بلوغ روانی پس از بلوغ جنسی در انسان صورت می‌گیرد که با تغییر عادات همراه است. این عادات از قبیل:

  1. تقاضای حریم و خصوصی بودن
  2. خودمداری
  3. همانندسازی و الگو برداری از دیگران
  4. گرایش به جنس مخالف
  5. رشد اخلاقیات
  6. رشد تفکر انتزاعی( فلسفی – اخلاقی – عرفانی)
  7. شکل گیری شخصیت و هویت

 

 تغییرات سریع جسمانی دوران بلوغ باعث می شود که نوجوان به دشواری بتواند به یک احساس ثبات درونی دست یابد، و زمان لازم است تا نوجوان این تغییرات را به صورت یک احساس هویت فردی انسجام دهد. از نظر یک دختر نوجوان قاعدگی نشانه بلوغ جنسی است. از آنجا که ممکن است واکنش های دختران نوجوان به قاعدگی به طور گسترده ای عمومیت پیدا کند، این موضوع اهمیت اساسی دارد که اولین تجارب آنان با قاعدگی تا جای ممکن مطلوب باشد.
تعداد بسیار زیادی از دختران یا دیدی منفی نسبت به قاعدگی دارند یا به آن بی اعتنا هستند. تا حدودی ممکن است این نگرش نتیجه ناراحتی جسمانی و تاثیر هورمونها در خلق و خو باشد، ولی ظاهرا تا حدود زیادی ناشی از نگرش های منفی اجتماعی است. همانطور که شروع قاعدگی ممکن است دختران نوجوان را نگران کند، نعوظ غیر قابل کنترل و اولین انزال (احتلام شبانه) هم ممکن است بعضی از پسران نوجوان را نگران کند. پسران نوجوانی که دیر بالغ می شوند در مقایسه با آنهایی که زودتر بالغ می شوند یا بلوغشان به موقع و معمولی است دچار مشکلات اجتماعی و روانی بیشتری می شوند. در میان دختران نوجوان تاثیرات روانی بلوغ زودرس و دیررس به طور قابل ملاحظه ای کمتر است، هر چند که آن هایی که زودتر بالغ می شوند تا حدودی آرامترند و در مقایسه با آن هایی که دیر بالغ می شوند اعتماد به نفس بیشتری دارند و کمتر مضطرب اند . ارائه رشد شناختی که شامل آغاز مرحله عملیات صوری است ( مطابق با تئوری پیازه)، به نوجوان این امکان را می دهد که انتزاعی تر فکر کند، فرضیه ها را فرمول بندی و آزمایش کند و بتواند به جای اینکه صرفا آنچه را وجود دارد در نظر داشته باشد احتمال را نیز در نظر بگیرد. این تواناییها معمولا نوجوانان را به انتقاد از ارزش های والدین و ارزشهای اجتماعی سوق می دهد. تفکر و رفتار نوجوان نیز ممکن است خود مدارانه باشد. نوجوانان در این مرحله ممکن است چنین نتیجه گیری کنند که دیگران هم به اندازه خود آنها به رفتار و ظاهر شان توجه می کنند. رشد شناختی نوجوانان نیز در رشد شخصیت و شکل گیری احساس هویتی روشن، نقش مهمی دارد.
استقلال از خانواده از تکالیف نوجوانان است. والدین قاطع و اطمینان بخش که برای خودمختاری و رفتار منضبط به یکسان ارزش قایلند برای نوجوان توضیح می دهند که چرا از او انتظاراتی دارند و یا   او را از کارهایی منع می کنند و با این کار احساس استقلال را در او پرورش می دهند. نوجوانانی که والدین خودکامه و مستبد دارند و صرفا به فرزندان می گویند که چه باید بکنند و نیز فرزندان والدین سهل گیر، بی بندوبار ، مساوات طلب و یا والدین بی اعتنا که غیر مسئول و بی توجه هستند به مشکلات بسیاری دچار می شوند.
از آنجا که پیوند نوجوانان با والدینشان به تدریج ضعیف تر می شود همسالان در رشد روانی آنان نقش حساسی می یابند. همسالان امکاناتی برای یادگیری مهارتهای اجتماعی، کنترل رفتار و درمیان گذاشتن مشکلات و احساسات مشابه فراهم می کنند، پذیرفته شدن از سوی همسالان و داشتن چند دوست نزدیک در زندگی نوجوان اهمیت بسیاری دارد. دوستان نزدیک معمولا هم سن و هم جنس هستند و زمینه های خانوادگی و ارزش ها و هدفهای مشابهی دارند، ولی استثناء هم وجود دارد ( جذابیتهای آدم هایی که خصوصیاتی مخالف خصوصیات نوجوان دارند).
بر خلاف عقیده رایج، همسالان ارزش های اساسی والدین را تقویت می کنند و با آن مخالف نیستند، هر چند که ممکن است از لحاظ سلیقه یا آداب و رسوم اختلافاتی داشته باشند. گروههای همسالان نوجوان شامل جمعیت بزرگتر و غیر شخصی و نیز دسته کوچکتر و دوستی های فردی است. بسیاری از عوامل در پذیرفته شدن نوجوانان از سوی همسالانشان تاثیر می گذارد و این عوامل عبارتند از هوش، شکل ظاهری و مهارتها، موقعیت اجتماعی و استعداد های خاص. به طور کلی، نوجوانان همسالانی را ترجیح می دهند که بدشانس، انعطاف پذیر، خوش طینت و مشتاق باشند، افرادی از نظر آنها محبوبند که به دیگران یاری دهند تا احساس کنند از سوی سایرین پذیرفته شده اند. روابط ضعیف با همسالان در دوران کودکی و نوجوانی پیشگویی ناسازگاریهای عاطفی دوران بزرگسالی، بزهکاری، اختلالات در سازگاری جنسی و سایر رفتارهای ناسازگارانه است.
نوجوانانی که می توانند نقش های اجتماعی و فردی متنوعی را ایفا کنند از لحاظ اجتماعی و عاطفی برای زندگی آتی و ازدواج مهیاترند. 
یکی از مسائل عمده نوجوانان شکل گیری هویت است. بر طبق نظریه اریک اریکسون، افرادی که احساس هویت قوی ای دارند خود را افرادی مجزا و متمایز از دیگران می دانند که د رنیازها و انگیزه ها و رفتار آنان انسجامی وجود دارد. استنباطی را از نوجوانان دارند که نوجوانان از خودشان دارند.
شکل گیری هویت در جوامع صنعتی مدرن بسیار پیچیده است، زیرا نوجوان در اینگونه جوامع با اوضاع و احوالی روبرو می شود که به سرعت در حال تغییر است و به ناچار باید نقش های متنوعی را ایفا کند. مشکلاتی که بر سر راه شکل گیری هویت وجود دارد عبارت است از هویت یابی زودرس و سردرگمی در هویت یابی یا ناتوانی در ایجاد هویتی با ثبات. غالبا زمانی انسان به هویتی رشد یافته دست می یابد که دورانی پر از جستجو و عدم اطمینان را گذرانیده باشد. فرزندان می گویند که چه باید بکنند و نیز فرزندان والدین سهل گیر، بی بندوبار ، مساوات طلب و یا والدین بی اعتنا که غیر مسئول و بی توجه هستند به مشکلات بسیاری دچار می شوند.
از آنجا که پیوند نوجوانان با والدینشان به تدریج ضعیف تر می شود همسالان در رشد روانی آنان نقش حساسی می یابند. همسالان امکاناتی برای یادگیری مهارتهای اجتماعی، کنترل رفتار و درمیان گذاشتن مشکلات و احساسات مشابه فراهم می کنند، پذیرفته شدن از سوی همسالان و داشتن چند دوست نزدیک در زندگی نوجوان اهمیت بسیاری دارد.
دوستان نزدیک معمولا هم سن و هم جنس هستند و زمینه های خانوادگی و ارزش ها و خصوصیاتی مخالف خصوصیات نوجوان دارند). بر خلاف عقیده رایج، همسالان ارزش های اساسی والدین را تقویت می کنند و با آن مخالف نیستند، هر چند که ممکن است از لحاظ سلیقه یا آداب و رسوم اختلافاتی داشته باشند. گروههای همسالان نوجوان شامل جمعیت بزرگتر و غیر شخصی و نیزدسته کوچکتر و دوستی های فردی است.
بسیاری از عوامل در پذیرفته شدن نوجوانان از سوی همسالانشان تاثیر می گذارد و این عوامل عبارتند از هوش، شکل ظاهری و مهارتها، موقعیت اجتماعی و استعداد های خاص. به طور کلی، نوجوانان همسالانی را ترجیح می دهند که بدشانس، انعطاف پذیر، خوش طینت های مشابهی دارند، ولی استثناء هم وجود دارد افرادی از نظر آنها محبوبند که به دیگران یاری دهند تا احساس کنند از سوی سایرین پذیرفته شده اند.
روابط ضعیف با همسالان در دوران کودکی و نوجوانی پیشگویی ناسازگاریهای عاطفی دوران بزرگسالی، بزهکاری، اختلالات در سازگاری جنسی و سایر رفتارهای ناسازگارانه است.
نوجوانانی که می توانند نقش های اجتماعی و فردی متنوعی را ایفا کنند از لحاظ اجتماعی و عاطفی برای زندگی آتی و ازدواج مهیاترند. 
یکی از مسائل عمده نوجوانان شکل گیری هویت است. بر طبق نظریه اریک اریکسون، افرادی که احساس هویت قوی ای دارند خود را افرادی مجزا و متمایز از دیگران می دانند که د رنیازها و انگیزه ها ورفتار آنان انسجامی وجود دارد. استنباطی را از نوجوانان دارند که نوجوانان از خودشان دارند. شکل گیری هویت در جوامع صنعتی مدرن بسیار پیچیده است، زیرا نوجوان در اینگونه جوامع با اوضاع و احوالی روبرو می شود که به سرعت در حال تغییر است و به ناچار باید نقش های متنوعی را ایفا کند. مشکلاتی که بر سر راه شکل گیری هویت وجود دارد عبارت است از :هویت یابی زودرس و سردرگمی در هویت یابی یا ناتوانی در ایجاد هویتی با ثبات. غالبا زمانی انسان به هویتی رشد یافته دست می یابد که دورانی پر از جستجو و عدم اطمینان را گذرانیده باشد.
هویت جنسیتی یکی از اجزای عمده شکل گیری هویت است. افراد مختلف خصوصیات متفاوتی را بخشی از هویت جنسیتی خود بشمار می آورند. ممکن است زنی حرفه اش را بخش عمده ای از هویت زنانه خود بداند، حال آنکه زن دیگری بر این گمان باشد که مادر بودن بخش اصلی هویت زنانه او را تشکیل میدهد. دو جنسیتی ترکیبی است از خصوصیاتی که از لحاظ فرهنگی زنانه یا مردانه تلقی می شود. وجوانان دو جنسیتی عزت نفس زیادی دارند و از لحاظ پیشرفت تحصیلی، بخصوص در زمینه هایی که معمولا جنس مخالف به آن اشتغال دارد، در سطح بالایی عمل می کنند.
هویت شغلی برای بسیاری از بزرگسالان و جوانان اهمیتی اساسی دارد. نوجوانانی که در دوران نوجوانی کار می کنند تا حدودی برای اشتغالدر دوران بزرگسالی آمادگی بیشتری می یابند . به خصوص اگر شغلشان با علایق حرفه ای آتی آنها ارتباط داشته باشد. موقعیت اجتماعی-اقتصادی از عوامل مهمی است که در اهداف حرفه ای نوجوانان تاثیر می گذارد. دختران نوجوانی که به حرفه اهمیت زیادی می دهند مستقل ترند. آنان ظاهرا می دانند که ممکن است در بازار کار با تبعیض روبرو شوند و در عین حال ممکن است بین مسئولیت خانوادگی و کارشان تضادی احساس کنند که حل آن برایشان دشوار باشد.
موضوعات اخلاقی برای بسیاری از نوجوانان اهمیت زیادی دارد و رشد شناختی در قضاوت اخلاقی این امکان را به آنان می دهد که از طریق جدیدی به این موضوعات فکر کنند. بسیاری از نوجوانان وارد آن مرحله ای از تفکر اخلاقی می شوند که کلبرگ  به آن اخلاقی عرفی می گوید. در ضمن نوجوانان کم کم درباره ارزشهای اجتماعی و سیاسی بزرگسالان اطراف خود  تردید می کنند. مصرف مواد مخدر مثل الکل، ماری جوانا، آرامش بخش، آمفتامین و سایر مواد غیر قانونی در سالهای اخیر بشدت افزایش یافته است. هر چند که غالب نوجوانانی که این مواد را امتحان کرده اند گاهگاهی از آن استفاده می کنند ؛ ولی گروهی هم هستند که به شدت به این مواد معتاد شده اند. دلایل استفاده نوجوانان از مواد مخدر عبارت است از فشار گروه همسالان، خصومت نسبت به والدین،  فرار از فشارها،اختلالات عاطفی، بیگانگی اجتماعی و میل به آزمودن چیزهای تازه.بزهکاری که عبارت از رفتار غیر قانونی است، در اواخر دهه 1970 و بعد به اوج خود رسیده است. مردها بیش از زنان کارهای خلاف قانون می کنند و بیشتر مرتکب جرایمی می شوند که با خشونت توأم است. اوضاع و احوال اجتماعی و نیز فقر و تجارب فردی نوجوان را به بزهکاری سوق می دهد. بزهکاری به خصوص در محله های شهری رو به زوال و در نواحی ای که از انسجام محلی کمی برخوردار است بیشتر دیده می شود. آن دسته از خصوصیات شخصیتی که بزهکاری را متمایز می کند عبارتند از ، تکانشی بودن، عدم کنترل برخود، بی اعتنایی و نداشتن انگیزه پیشرفت. خصوصیات بزهکاری در ده سالگی با خصوصیات د یگران در سن ده سالگی تفاوتهایی  دارد. بزهکاران در آن زمان غیر صادق، مزاحم و غیر محبوب بوده اند. والدین افراد بزهکار غالبا بسیار سهل انگارند، کمتر بر فرزندان خود نظارت می کنند خود نظارت می کنند و غالبا بی اعتنا هستند یا حالت خصومت دارند. زندانی کردن نوجوانان فایده درمانی ندارد، در حقیقت گاهی هم امکان آموختن رفتار جنایتکاران را فراهم می آورد. بسیاری از جوانانی که در کانونهای اصلاح هستند صرفا خلاف قانون عمل کرده اند ( رفتاری که برای بزرگسالان جرم محسوب نمی شود)، مانند فرار کردن، داشتن فعالیت جنسی و یا تکرار جرم. روش های رفتاری، از جمله تقویت مستقیم رفتار مقبول در زندگی گروهی با موفقیت به کار رفته است. هر چند که غالب نوجوانان دوران طوفان و تنش  را نمی گذرانند، ولی بعضی دچار مشکلات روانی مانند واکنش های حاد اضطراب ، بیماریهای روان تنی و افسردگی می شوند و گاهی اوقات هم دست به خودکشی می زنند. نوجوان ممکن است به دلیل وقوع حادثه ای ناراحت کننده دست به خودکشی بزند، ولی معمولا ریشه در مشکلات ممتدی دارد که نوجوان در کنار آمدن با مسائل زندگی با آن روبرو می شود و یأس و نومیدی او را به دنبال دارد. چنین نوجوانانی غالبا خود را جدا از خانواده احساس می کنند و هیچ کسی را دوست خود نمی دانند.  غالبا افرادی که دست به خودکشی می زنند قبلا تهدید می کنند یا درباره آن حرف می زنند  به چنین تهدیدهایی نباید بی اعتنا بود.گاهی نوجوان دچار بیماریهای مربوط به خوردن می شود از جمله چاقی، بی اشتهای عصبی، گرسنگی شدید غیر طبیعی. در بیماری بی اشتهایی عصبی که معمولا زنان به آن دچار می شوند، بیماری در نتیجه رژیم سخت به کم وزنی شدیدی دچار می شود و غالبا زندگیش مورد تهدید قرار می گیرد.
در گرسنگی شدید غیر طبیعی بیمار زیاد غذا می خورد و بعد آن را بر می گرداند تا چاق نشود. افرادی که دچار چاقی یا بی اشتهایی عصبی هستند غالبا احساس می کنند که کنترل بر زندگی خود ندارند. افرادی که دچار بی اشتهایی عصبی هستند معمولا از بلوغ اجتماعی و جنسی می ترسند، تا حدودی به این دلیل که در کودکی از سوی والدین به شدت کنترل شده اند. آنهایی که کار درمان نوجوانان را به عهده دارند باید قاطع و اطمینان بخش باشند نه مستبد یا سهل انگار و لازم است که با نوجوانان تفاهم داشته باشند و به آنان احترام بگذارند.

 

بلوغ اجتماعی

بلوغ اجتماعی  بعد از بلوغ جنسی، جسمی در شخص ظاهر می‌شود و خانواده اولین نهاد اجتماعی است که نوجوان مراحل بلوغ اجتماعی را در آن سپری می‌کند، تعارضات مختصری میان نوجوان و فامیل وجود دارد بطور نمونه:

یک نوجوان بیتشر به آینده خود فکر می کند ولی والدین یا فامیل درگیر مسایل و مشکلات جاری خود می باشند.

تحولات چشمگیر فرهنگی، اجتماعی و صنعتی نوجوانان را بیشتر آزادی خواه کرده ولی اصول فکری والدین که سرد و گرم دنیا را در زمانی دیگر چشیده اند با این خواهشهای نوجوانان محتاطانه تر برخورد می کنند، به این تعارض شکاف نسل نیز گفته می شود.

با وجود این تعارضات، شباهتهای زیادی بین والدین و نوجوانان در عرصه تفکرات و ارزشها وجود دارد و کاربرد اصطلاح «شکاف نسل» مبالغه آمیز است.

جر و بحثهای خانوادگی مثال: تعارض بین دختران نوجوان و مادران در دوران بلوغ بر سر مسایل، سرپیچی از مقررات خانواده و یا بی اعتنایی به کارهای خانگی مکتب و کارهای روزمره، پدیده عادی است و جای تشویش ندارد و این را نمی‎شود (شکاف نسل) گفت. این تعارضات و کشمکشها لازمه رشد و تحول و سرانجام کسب استقلال است.

خانواده در مقابل خواسته های نوجوانان، توضیحات قانع کننده با رابطه صمیمی و در عین حال حمایت کننده ارایه دهند و حد وسط را در این اعطاء امتیازات یا شخصیت دهی رعایت کنند زیرا در سخت گیری بیش از حد یا سهل گیری، احتمال عصیان نوجوانان بیشتر است که بهترین کارها میانه روی است. بعد از خانواده معاشرت با دوستان از ارکان بلوغ اجتماعی است که این معاشرت و دوستی در میان دختران در دوران بلوغ زودتر و عمیق تر از پسران شکل می گیرد.

معمولاً دختران بصورت گروپهای 2 تا 3 نفری و پسران در گروپهای وسیع تری دوست می شوند. عوامل مؤثر در دوستیها عبارتند از: نوع خانواده ـ اندام ـ زیبایی ـ ترتیب تولد ـ هوش.

دوستان نزدیک افکار و احساسات و اسرار زندگی خود را با یکدیگر در میان می گذارند و گاهی شیفته یکدیگر می شوند. غالباً میان دختران در دوران بلوغ وابستگی های شدید، احساس مالکیت و حتی حس حسادت اوج گرفته و با کوچکترین علامتی حاکی از عدم وفاداری نسبت به یکدیگر به خشم می‎آیند و با گذشت عمر، در دوستی‌های خود تنش کمتری پیدا می کنند و به تفاوتهای میان یکدیگر درک بهتری پیدا می‌کنند.

در مجموع دگرگونی رفتار اجتماعی دختران را چه در خانواده و محیط به مراحل ذیل تقسیم بندی کرده اند:

1ـ مرحله اطاعت:

این دوره پیش از بلوغ آغاز و تا اوایل آن ادامه می‎یابد و مشخصات اساسی آن بدین قرار است که دختران تابع نظرات بزرگان و کلانهای فامیل است و می خواهند با نشان دادن رفتار توأم با حیاء و تظاهر به خجالتی و کم رویی، افراد خانواده و والدین خود را خشنود سازند.

2ـ مرحله اضطراب و تشویش:

این مرحله از اوایل نوجوانی تا تقریباً 15 سالگی ادامه می یابد و با اضطراب هیجانی و اختلال تعادل مشخص می‌شود. بدین معنا که دختر نوجوان در واکنش به انگیزه های ساده، زیاده روی می کند.

چنانچه نسبت به امور بسیار ساده و بی اهمیت گاهی قهقهه می زند و گاهی به شدت عصبانی می شود و سپس یک نوع حالت یأس و غمگینی به خود می‎گیرد و یا در توجه و پرداختن به خود و ظاهر آرایی افراط می کند و سپس بتدریج به همان سیرت اولیه اش بر می‌‌گردد.

3ـ مرحله تقلید از پسران:

این مرحله بعد از پانزده سالگی آغاز و تا شانزده یا هفده سالگی ادامه می یابد. دختران در این مرحله از حیث رفتار و روش گفتگو از پسران تقلید می کنند.

4ـ مرحله تعادل اجتماعی:

این مرحله در اواخر نوجوانی ظاهر می شود و دختران رفتار صحیح زنانه پیدا می کنند و در گفتار و کردار خود حالت زنانه دارند.

 

بلوغ اقتصادی

 رایحه بلوغ اقتصادی توأم با بلوغ اجتماعی است زیرا در بلوغ اجتماعی فرد به منافع خود می اندیشد و از مکانهای ضرر اجتناب می کند که این درک منفعت و پرهیز از ضرر از اصول بلوغ اقتصادی می باشد.

انتخاب شغل، کسب آموزش و مهارت های لازم در زمینه کار مورد نظر و سازگاری با شرایط و محیط کار از مسایل اواخر دوران نوجوانی و اوایل جوانی است. نوجوان با ورود به بازار کار با مسایل جدیدی روبه رو می شود. برخی نوجوانان و جوانان که از کار تنفر دارند، مرتب کارشان را عوض می کنند، علاقه ای به انجام وظایف خود ندارند یا از میزان حقوق، ساعات یا شرایط کار ناراضی اند، برخی دیگر کار ثابت و دایمی را نوعی تحمیل محسوب می کنند و پاره ای دیگر از کارهای خسته و کسل کننده دست می کشند. ناسازگاری نوجوانان و جوانان با محیط کار بنابر یک یا چند دلیل است:

ـ انتخاب کاری فراتر از تحمل و توان

ـ انتخاب کار نامتناسب با شخصیت

ـ آرمان گرایی نسبت به برخی مشاغل

ـ انجام کاری که مستلزم استعداد و مهارت خاصی است که نوجوان یا جوان از آن بی بهره است.

ـ پذیرش اجباری شغلی که متناسب با رشته تحصیلی نوجوان یا جوان نیست.

ـ انجام کاری که در حد معلومات و دانش نوجوان نیست.

ـ انتخاب شغلی براساس اهداف و آرزوهای والدین

ـ فقدان انگیزه و هدف مشخص برای کار کردن

در دوران تحصیل، دبیران، والدین و مشاوران باید اطلاعات لازم و کافی را در اختیار نوجوان قرار دهند تا او علاوه بر کسب مهارت و دانش کافی، با انگیزه و هدف مشخص و واقع گرا جذب بازار کار شود.

 

بلوغ عاطفی

برخی افراد گر چه از نظر جسمی بالغ می شوند اما از نظر عاطفی هرگز به بلوغ نمی رسند. علل ترس و خشم در سنین گوناگون متفاوت است. در اوایل کودکی خشم کودک ناشی از مسایل جزیی و روزمره است و مسایل اجتماعی علت عصبانیت های دوران نوجوانی است. کودکان به طور معمول از مار و سگ و تاریکی، ارتفاعات و صداهای عجیب می ترسند اما گاهی این ترس تا سنین نوجوانی و حتی بزرگسالی همراه آنان است. نشانه بلوغ عاطفی یک نوجوان این است که به تدریج رفتارها و واکنش های خام و کودکانه را کنار بگذارد، از حقیقت نگریزد و حتی در موقعیت های گوناگون به جای واکنش های هیجانی و کودکانه، واکنش های منطقی و عاقلانه در پیش گیرد.

مسایلی را که نوجوان با آنها درگیر است به سه دسته تقسیم می شوند:

▪ ابتدای نوجوانی: مشکلات خانوادگی، مدرسه، تجربه کم، مسایل اقتصادی، بهداشت، سلامت جسم و روان و رشد شخصیت

▪ اواسط نوجوانی: مدرسه، معلمان، مسایل خانوادگی، مذهب، اوقات فراغت، تفریح، انتخاب شغل، پوشش و مسایل مادی

▪ اواخر نوجوانی: شکست در جنبه های گوناگون زندگی، جریحه دار کردن احساسات دیگران و تاثیرگذاری بر آنان، خودشناسی، مذهب، رفتارهای والدین، تعهدات خانوادگی، توجه به معایب ظاهری و جسمی طی این دوران نوجوان دچار تغییرات عاطفی و هیجانی می شود. ترسویی و کم رویی که مختص اوایل نوجوانی و پیش از آن است پس از ۱۳ تا ۱۴ سالگی کاهش می یابد، روحیه جنگ طلبی کم می شود اما بدخلقی، گستاخی و پرخاشگری افزایش می یابد.

 

 بلوغ فکری

سفر، ورزش، تماشای برنامه های تلویزیون و سینما، نقاشی، نگارش داستان، شعر، مطالعه و ... از جمله مسایل مورد علاقه پسران و دختران نوجوان است.برخی علایق بسیاری از نوجوانان اساس و پایه زندگی آینده و حتی کار آنان را تشکیل می دهد. در عین حال علایق نوجوان متغیر و ظرفیت ذهنی او رو به رشد است. با رشد و بلوغ فکری در اوایل ۱۵ تا ۱۶ سالگی او به استقلال فکری می رسد و برای هر ادعایی به دنبال دلیل و توضیح کافی است.

 

   + م. مطیعی - ٢:٥٦ ‎ب.ظ ; دوشنبه ٧ اسفند ،۱۳٩۱

به پرشین بلاگ خوش آمدید

بنام خدا

كاربر گرامي

با سلام و احترام

پيوستن شما را به خانواده بزرگ وبلاگنويسان فارسي خوش آمد ميگوييم.
شما ميتوانيد براي آشنايي بيشتر با خدمات سايت به آدرس هاي زير مراجعه كنيد:

http://help.persianblog.ir براي راهنمايي و آموزش
http://news.persianblog.ir اخبار سايت براي اطلاع از
http://fans.persianblog.ir براي همكاري داوطلبانه در وبلاگستان

در صورت بروز هر گونه مشكل در استفاده از خدمات سايت ميتوانيد با پست الكترونيكي :
support[at]persianblog.ir

و در صورت مشاهده تخلف با آدرس الكترونيكي
abuse[at]persianblog.ir
تماس حاصل فرماييد.

همچنين پيشنهاد ميكنيم با عضويت در جامعه مجازي ماي پرديس از خدمات اين سايت ارزشمند استفاده كنيد:
http://mypardis.com


با تشكر

مدير گروه سايتهاي پرشين بلاگ
مهدي بوترابي

http://ariagostar.com

   + پرشین بلاگ - ۱۱:٢٩ ‎ق.ظ ; یکشنبه ٦ اسفند ،۱۳٩۱